دادگر
تازه های قوانین و مقررات و دپارتمان حقوقی در کلیه امور مدنی، جزایی، خانواده،تجاری، ملکی ،اداری و ارائه خدمات حقوقی مورد نیاز بازدیدکنندگان
کلمات کلیدی مطالب
نویسنده: عباس محمدزاده - جمعه ٢٢ مهر ۱۳٩٠

جهت اگاهی بیشتر از مصوبه مربوطه و علائم اختصاری روی لینک زیر کلیک فرمایید

 http://just1.persianblog.ir/post/805/

 جهت مراجعه به پست مربوط به واژه های قبلی روی لینک زیر کلیک فرمایید

 http://just1.persianblog.ir/post/812/

جهت مراجعه به واژه های این مبحث روی لینک (ادامه مطلب) زیر کلیک فرمایید


 

 

 حادثة دریایی                                          marine incident
[دریایی] پیشامدی که در آن افراد یا شناور یا محمولة آن یا محیط‌زیست به مخاطره بیفتد به نحوی که احتمال آسیب رسیدن به آنها وجود داشته باشد

 

حاکمیت تجمیعی                              pooled sovereignty
[سیاسی] اختیار قانونی که تعدادی از دولتها برای تصمیم‌گیری جمعی و سیاست‌گذاری عمومی به یک سازمان از میان خود واگذار می‌کنند
حالت ارتعاشی  ?  تراز ارتعاشی

 

حالت تدفین                                             burial position,
 funeral position,
 skeletal position
[باستان‌شناسی ] حالت و وضعیت قرار دادن جسد در درون گور

 

حالت  شبه‌پایدار                                metastable state
[شیمی] حالتی که در آن ماده در زیر دمای سیرشدگی در فشار معین به صورت بخار همگن وجود دارد

 

حالت  فعال‌شده                                    activated state
[شیمی] حالتی با انرژی زیاد که گونة شبه‌پایدار برای رسیدن به حالت پایدار از آن عبور می‌کند

 

حامل دِنا                                                        DNA carrier
[ژن‌شناسی ] هر مولکول یا اندامگانی که دِنا را به یاخته‌های هدف منتقل می‌کند

 

حباب  همتاسازی                           replication bubble
[ژن‌شناسی] بخشی از دِنای در حال همتاسازی که با ریزبین الکترونی به شکل حبابی کوچک دیده می‌شود
متـ . چشم همتاسازی                              replication eye

 

حبه                                                             domain
[? پروتگان‌شناسی] قطعه‌ای بس‌پپتیدی که به یک واحد ساختاری منفردِ دارای هستة آبگریز تابیده شده است

حبه‌پیمایی                                       domain walking
[? پروتگان‌شناسی] روشی رایانه‌ای برای تعیین توالیهای دِنای رمزگذار نواحی مجاور یک حبة خاص

 

حبة  حفظ‌شده                           conserved domain, CD
[? پروتگان‌شناسی] حبه‌ای در پروتئین که برای عملکردی خاص ضرورت دارد و به همین دلیل در طی تکامل حفظ شده است

 

حبه‌درآمیزی                                  domain swapping
[? پروتگان‌شناسی] تلفیق دو یا چند توالی دِنای رمزگذار حبه‌های مختلف در پروتئینهای متفاوت برای تولید ژنی آمیژه‌ای که یک پروتئین نوترکیب را رمزگذاری می‌کند

 

حبه‌زایی                                       domain expansion
[? پروتگان‌شناسی] افزایش تعداد حبه‌های متفاوت در یک پروتئین در طی فرایند تکامل

 

حجرة آرامگاهی                                   tomb chamber
[باستان‌شناسی] حجره‌ای که از آن به جای آرامگاه استفاده می‌شود

 

حجم  تجاری خالص 
             net merchantable volume
[جنگل] حجم ساقة اصلی به‌جز کُنده و تاج و بخشهای پوسیده و آسیب‌دیده

 

حجم تجاری ناخالص
          gross merchantable volume
[جنگل] حجم ساقة اصلی به‌جز کُنده و تاج، اما با احتساب بخشهای پوسیده و آسیب‌دیده

 

حجم تقاضا                                             demand volume
[درون‌شهری ] تعداد وسایل نقلیه‌ای که پیش‌بینی‌می‌شود از یک نقطه یا قطعه‌راه در واحد زمان عبور ‌کنند

 

حجم  ناخالص کل                               gross total volume
[جنگل] حجم ساقة اصلی با احتساب کُنده و تاج و بخشهای پوسیده و آسیب‌دیده
حداقل  اقامت                                      minimum stay
[گردشگری] کوتاه‌ترین زمان لازم برای اقامت مسافر در یک مقصد مشخص در ازای نرخ ثابتی که دست‌اندرکاران گردشگری تعیین کرده‌اند

 

حداکثر  اقامت                                          maximum stay
[ گردشگری ] طولانی‌ترین زمان لازم برای اقامت مسافر در یک مقصد مشخص در ازای نرخ ثابتی که دست‌‌اندرکاران گردشگری تعیین کرده‌اند

 

حد ردة قطری                                  diameter-class limit
[جنگل] حد بالا یا پایین در یک ردة قطری

 

حد قطر                                                      diameter limit
[جنگل] کمینه یا بیشینة قطر درختان که بر اساس آن درخت یا گِرده‌بینه اندازه‌گیری یا قطع یا بهره‌برداری می‌شود

 

حدمجاز مسافر          maximum number of travellers
[گردشگری] حداکثر مسافر مجاز که در پیشنهادها و قراردادهای مسافرتی قید می‌شود

 

حدنصاب مسافر          minimum number of travellers
[گردشگری] حداقل مسافر مورد نیاز برای ارائة خدمات گردشگری که در قراردادهای مسافرتی و تأییدیه‌های ذخیرة جا قید می‌شود

 

حذف  ? وانهش

 

حرّا                                                                    Avicennia
[ گیاهی ] سرده‌ای از حرّائیان درختی کوچک با حدود یازده گونه با برگهای متقابل خاکستری‌ و گلهای کوچک و منظم و کاسه و جام همپوش و تخمدان فوقانی
متـ . سینا

 

حرّائیان                                                     Avicenniaceae
[ گیاهی ] تیـره‌ای از نعـناسانان درخـتی یا درختـچه‌ای با یـک سـرده و حدود یازده گـونه که در نواحی میان‌کشـندی دریا در نزدیـکی پایـرودها (estuaries) می‌روینـد و دارای ریشـه‌های هوایی هستند
متـ . سینائیان

 

حرکت  اداری                        administrative movement
[نظامی] حرکت سازمان‌یافتة نیروها و خودروها برای تسریع در حرکت و صرفه‌جویی در وقت و انرژی، هنگامی که خطر مداخلة نظامی دشمن در میان نباشد

 

حرکت مداری بیضوی                elliptical orbital motion
[? اقیانوس‌شناسی] حرکت بیضوی ذرات آب که عبور موج آن را ایجاد می‌کند

 

حرکت  مداری دایره‌ای                circular orbital motion
[? اقیانوس‌شناسی] حرکت دایره‌ای ذرات آب که عبور موج آن را ایجاد می‌کند

 

حریم  اطلاعاتی                              information privacy,
 data privacy, privacy of information
[ کتابداری] حوزة حفاظت از مدارکی که تنها افراد مجاز به آنها دسترسی دارند

 

حسادت                                                                jealousy
[روان‌شناسی] هیجانی منفی در یک رابطة سه‌سویه شامل حسود و محبوب و رقیب که بین حسود و رقیب شکل می‌گیرد

 

حساس‌شدگی                                               sensitisation
[? خوردگی] کاهش ویژگیهای مقاومتی فولاد زنگ‌نزن به هنگام عملیات حرارتی و جوشکاری که منجر به تشکیل کروم‌کاربید در مرز دانه‌ها و فقیر شدن کروم می‌شود
حس‌انگیخته                                             pathogenic
[موسیقی ] ویژگی نوعی موسیقی آوازی که در آن لحن غالب است و کاملاً مستقل از نحو یا معنای کلام است

 

حسگرریزی                                               sensor seeding
[نظامی] رهاسازی شماری حسگر کوچک باتری‌دار برای ردیابی تحرکات دشمن از طریق ارسال داده‌های دریافتی، اعم از نشانکهای صوتی و نوری و رادیویی، به مرکز پایش

 

حسی ـ ‌مکانیکی                                  mechanosensory
[پایة پزشکی] مربوط به فعال شدن حسی در پاسخ به تحریک مکانیکی

 

حصارسنگ                                                 peristalith
[باستان‌شناسی] حلقه‌ یا ردیفی از سنگهای عمودی به دور یک گورپشته یا بر لبة یک سنگ‌چین

 

حفاظت از خوردگی                         corrosion protection
[? خوردگی] به‌کارگیری هر یک از روشهایی که به کاهش خوردگی فلز منجر می‌شود

 

حفاظت  شنوایی                                 hearing protection
[? شنوایی‌شناسی] انجام اقدامات لازم و به‌کارگیری روشها و وسایل مورد نیاز برای کاهش اثرات زیانبار نوفه
متـ . شنوایی‌بانی

 

حفره                                                                      vesicle
[زمین] کاواکی با شکلهای متنوع در گدازه‌ها که بر اثر به دام افتادن حباب گاز در حین سرد شدن گدازه به وجود می‌آید

 

حفره‌دار                                                               vesicular
[زمین ] ویژگی بافت سنگی با حفره‌های فراوان

 

حفره‌زایی آب داغ                                  hot water pitting
[? خوردگی] حفره‌زایی برق‌شیمیایی در لوله‌های مسی سامانة آب گرم خانگی، ناشی از رسوب ذرات بسیار ریز در جدارة داخلی لوله‌ها که نقش کاتد را ایفا می‌کند و سبب از میان رفتن فیلم (film) محافظ مس می‌شود

 

حفره‌زایی آب سرد                              cold water pitting
[? خوردگی ] حفره‌زایی برق‌شیمیایی در لوله‌های مسی سامانة آب سرد خانگی بر اثر اکسیژن و کربن‌دی‌اکسید موجود در آب

 

حفظ کُلَش                                            stubble retention
[زراعت] نگهداشتن کُلَش بر روی زمین به‌ صورت خاکپوش

 

حقِّ ممتاز بازگردانی                                       salvage lien
[دریایی ] نوعی حق ممتاز دریایی که برای بازگردان نسبت به کشتی یا کالاهای آن در روند بازگردانی تا زمان وصول مطالبات محفوظ است

 

حقِّ ممتاز دریایی                                         maritime lien
[دریایی] حقی که بر کشتی و تجهیزات و کالاهای آن برای تضمین پرداخت بدهی و خسارت برای مدعی وجود دارد و تسهیم آن به ‌موجب قانون است

 

حقِّ ممتاز مالک کشتی                          shipowner’s lien
[دریایی] حق قانونی مالک کشتی برای در اختیار گرفتن کالا تا زمان تصفیه‌حساب امور مربوط به کرایة بار یا قرارداد اجارة کشتی یا خسارت دیرکرد یا سایر موارد

 

حکومت یکپارچه                                          unitary state,
 unitary government
[سیاسی] نوعی حکومت که در آن تنها دولت مرکزی اقتدار دارد

 

حلزون‌نگاره                                     electrocochleogram
[? شنوایی‌شناسی] نمودار حاصل از الکترو حلزون‌ ‌نگاری
حلزون‌نگاری  ?  الکتروحلزون‌نگاری

 

حلقة  آتش‌زاد                                                       fire ring
[جنگل] حلقة آسیب‌زادی که بر اثر آتش در بُن‌لاد به‌ وجود می‌آید

 

حلقة  آسیب‌زاد                                         traumatic ring,
 traumatic zone
[جنگل] بخشی از بافت زخمی‌شده که در نتیجة آسیب‌دیدگی بُن‌لاد ایجاد می‌شود

 

حلقة برق‌زاد                                               lightning ring
[جـنگل] حلقة آسـیب‌زادی که بر اثر آذرخش خفیف در بُن‌لاد به‌ وجود می‌آید

 

حلقة پشت‌بند                                              backing ring
[متالورژی] پشت‌بندی به شکل حلقه که عموماً در جوشکاری لوله‌ها به کار می‌رود

 

حلقه‌پوسه                                                             ring rot
[جنگل] هر نوع پوسیدگی در حلقه‌های رشد که عمدتاً در چوب پیشین حلقه‌های رشد به‌ وجود آید

 

حلقة  خشکی‌زاد                                           drought ring
[جنگل] حلقة آسیب‌زادی که بر اثر خشکسالی در بُن‌لاد به‌ وجود می‌آید

 

حلقة  رشد                                                     growth ring
[جنگل] شکل حلقوی لایة رشد در برش عرضی درختان

 

حلقه‌قرمزی                                               red ring decay,
 red ring rot
[جنگل] نوعی بیماری که بر اثر نوعی قارچ بر روی درختان سوزنی‌برگ نیمکرة شمالی ایجاد می‌شود

 

حلقة کاذب                                                         false ring
[جنگل] حلقة دوم یا حلقة رشد تأخیری که در یک دورة رویش در نتیجة شرایط نامساعدی مانند خشکی یا سرمای دیررس یا خزان زودرس ایجاد می‌شود

 

حلقة  ناپیوسته                                   discontinuous ring
[جنگل] حلقة رشدی که به ‌سبب خفته بودن بخشهایی از بُن‌لاد دورتادور ساقه را به‌طور کامل فرا نگرفته باشد

 

حلقة نجات  ?  شناوة  نجات

 

حلقة یخ‌زاد                                                   frost ring
[جنگل] حلقة آسیب‌زادی که بر اثر یخبندان دیررس در بُن‌لاد به ‌وجود می‌آید

 

حمل ‌و نقل رابط                          connecting transport
[ گردشگری ] جابه‌جا کردن مسافران از نقطه‌ای به نقطة دیگر برای برقراری ارتباط میان دو وسیلة نقلیة غالباً متفاوت

 

حملة  برخوردی                               impingement attack
[? خوردگی ] نوعی خوردگی فرسایشی موضعی که بر اثر تلاطم یا برخورد جریان مایع به وجود می‌آید
متـ . خوردگی  برخوردی               impingement corrosion

 

حملة  سولفیدی                                           sulfide attack
[? خوردگی ] خوردگی آلیاژهای مس در آبهای خنک‌کننده که به‌ دلیل آلوده‌کننده‌های سولفیدی و پلی‌سولفیدی موجود در آب شور دریا رخ می‌دهد

 

حملة هالیدی                                                halide attack
[? خوردگی ] خوردگی فلز یا آلیاژ توسط هالیدها (هالوژنها) که اتمهای فلز را اکسید می‌کنند و یک پوستة هالیدی تشکیل می‌دهند
حملة  هیدروژنی                                     hydrogen attack
[? خوردگی] تشکیل متان یا گازهای حاصل از واکنش هیدروژن با اکسیدها یا کاربیدهای احیاشدة داخل آلیاژ در دمای بالا که به ساختار آلیاژ آسیب می‌رساند

 

حملة  هیدروژنی دمابالا
 high-temperature hydrogen attack
[? خوردگی] کاهش استحکام و انعطاف‌پذیری فولاد به‌ دلیل واکنش دمابالای هیدروژن با کاربیدهای موجود که منجر به کربن‌زدایی و ایجاد شکافهای داخلی می‌شود

 

حنا                                                                     Lawsonia
[گیاهی] سرده‌ای از حنائیان که بومی مناطق نیمه‌خشک گرمسیری و نیمه‌گرمسیری افریقا و جنوب آسیا و شمال استرالیا است و از قدیم از آن برای رنگ‌آمیزی پوست و مو و ناخن و چرم و پشم استفاده می‌شده است

 

حنائیان                                                            Lythraceae
[ گیاهی ] تیره‌ای از موردسانان علفی چندساله یا درختچه‌ای با حدود 31 سرده و حدود 620 گونه که اغلب در نواحی گرمسیری پراکنده هستند و در امریکای جنوبی و افریقا تنوع زیادی دارند

 

حوضچة  کِشَندی                             tidal pool, tide pool
[? اقیانوس‌شناسی، جَوّ، زمین ] حوضچة آب‌ باقیمانده از فعالیت کِشَندی

 

حوضة  ژرف‌اقیانوس ? حوضة ژرف‌دریا

 

حوضة ژرف‌دریا                                        deep-sea basin
[? اقیانوس‌شناسی] بخشی از بستر عمیق اقیانوس که فاصلة بسیار با خشکی دارد و در زیر آن پوستة بازالتی قرار دارد
متـ حوضة  ژرف‌‌اقیانوس                        deep-ocean basin

 

حوضة  کِشَندی                                                 tidal basin
[? اقیانوس‌شناسی، زمین، نقشه‌برداری] حوضة طبیعی یا مصنوعی که تحت ‌تأثیر فعالیت کِشَندی قرار دارد

 

حولة قدی                                 bath sheet, bath blanket
[ گردشگری ] حولة بسیار بزرگ حمام

 

حولة  لباسی                                                         bathrobe
[ گردشگری] حولة گشاد و آستین‌داری که قبل یا بعد از استحمام به تن می‌کنند

 

حیطه‌بندی                                          compartmentation
[نظامی ] فراهم ساختن امکان دسترسی محدود به اطلاعات برای افرادی که برای انجام کاری مشخص به اطلاعات خاصی نیاز دارند

 

خ

 


خار                                                              spike   
[? میکرب] نوعی برجستگی بر روی سطح ذرة ویروسی

 

خاراشکنیان                                               Saxifragaceae
[ گیاهی ] تیره‌ای از خاراشکن‌سانان علفی همیشه‌سبز یا خزان‌دار با 30 سرده و 580 گونه که به ‌طور گسترده در نواحی سرد و معتدل شمالی و خصوصاً در مناطق صخره‌ای می‌رویند و برگهای آنها قاعده‌ای و ساده و گلهایشان دارای تقارن شعاعی است و کاسه و جام مجزا با پنج کاسبرگ و پنج گلبرگ دارند

 

خارج از اجاره                                                        off-hire
[دریایی ] ویژگی کشتی تحت اجاره‌ای که اجاره‌‌کننده به ‌دلیل عدم امکان استفاده از آن از پرداخت اجاره معاف می‌شود
خارعروس                                                              Morina
[ گیاهی ] سرده‌ای از خارعروسیان با حدود ده گونه که از اروپا تا شرق آسیا پراکنده هستند

 

خارعروسیان                                                   Morinaceae
[ گیاهی ] تیره‌ای از خواجه‌باشی‌سانان علفی ضخیم چندساله با سه سرده و هفده گونه که به ‌صورت بومی در اوراسیا از بالکان تا چین پراکنده هستند، برگهای آنها طوقه‌ای و گلها با تقارن دوطرفه است که در چرخه‌های متوالی قرار دارند و حلقه‌ای اضافی به‌ نام کاسة فرعی (epicalyx) گلها را احاطه کرده است

 

خاس                                                                           Ilex
[ گیاهی ] سرده‌ای از خاسیان درختی کوچک یا درختچه‌ای معمولاًٌ همیشه‌سبز و به‌ندرت خزان‌دار با بیش از 270 گونه که در مناطق گرمسیری جنوب امریکا و مناطق گرمسیری و نیمه‌گرمسیری آسیا پراکنده‌اند؛ گلهای این گیاهان معمولاً چهارپر و به‌ندرت پنج تا نُه‌پر است؛ میوة آنها شفت کروی یا کروی کشیده به رنگ قرمز یا سیاه و به‌‌ندرت زرد است

 

خاس‌سانان                                                     Aquifoliales
[ گیاهی ] راسته‌ای از گیاهان پیوسته‌گلبرگ با بیش از 500 گونه و پنج تیره

 

خاک  آهکی                                              calcareous soil
[زمین ] خاکی که مقدار کلسیم‌کربنات آزاد آن به حدی است که در هنگام واکنش با اسید می‌جوشد

 

خاک‌ارّه                                                                 sawdust
[جنگل] خرده‌های بسیار ریز چوب که بر اثر ارّه‌کشی به‌ وجود می‌آید

 

خاک  بازمانده                                                      relict soil
[زمین] خاک تشکیل‌شده بر روی یک چشم‌انداز قدیمی که با رسوبات جوان‌تر پوشیده نشده است

 

خاکچال زی‌واکنشی                            bioreactor landfill
[محیط‌زیست] نوعی خاکچال که در آن برای تسریع تجزیة زیستی شیرابة تولیدشده به پسماند برگشت داده می‌شود

 

خاک  خودپوش                                   self-mulching soil
[زراعت] خاکی که لایة سطحی آن به‌قدری فشرده است که بر اثر ضربة قطره‌های باران از میان نمی‌رود و مانند خاکپوش از لایة زیر محافظت می‌کند

 

خاکریز                                                         parapet
[نظامی] دیوارة دفاعی خاکی برای حفاظت در برابر آتش توپخانة دشمن

 

خاکریز گدازه                                                    lava levee
[زمین ] ورقه‌های سنگ‌پایی از گدازه که بر روی مسیرهای طبیعی خود جریان یافته و خاکریزی جامد به وجود می‌آورد

 

خاک‌سپاری  ?  تدفین

 

خاکسترخانه                                                     cinerarium
[باستان‌شناسی ] محل نگهداری خاکستردانها

 

خاکستردان                                             cinerary vessel,
 burial urn, funerary urn, funeral urn,
 cremation urn, cinerary urn,
 burial pot
[باستـان‌شناسی] ظرفی برای نگـهداری خاکـستر سوختة یک یا چند جسد

 

خاکستردان ‌سپاری                                urned cremation
[باستان‌شناسی] قرار دادن بقایای سوختة استخوانهای انسان یا جانور در درون خاکستردان
خاکسترسنگ                                                      ash stone
[زمین ] سنگی متشکل از خاکستر آتشفشانی

 

خاک‌ورزی تکمیلی                                 after cultivation
[زراعت] انجام عملیات خاک‌ورزی بعد از سبز شدن گیاه زراعی

 

خاکه‌بلور                                         frazil crystals, frazil
[جَوّ] یخ‌بلورهایی که در آب اَبَرسرد متلاطم شکل می‌گیرند و تلاطم مانع از به ‌هم چسبیدن آنها می‌شود
متـ . یخ  سوزنکی                                            needle ice

 

خاکه‌چوب                                                 wood flour
[جنگل] چوب کاملاً خردشده که با گذراندن از الکهای متعدد درجه‌بندی می‌شود
متـ . پودر  چوب

 

خاکه‌یخ                                                                frazil ice
[جَوّ] 1. انباشت خاکه‌بلور در حجمی از آب 2. مرحلة آغازین تشکیل یخ در آب متلاطم

 

خال‌جوش                                                           tack weld
[متالورژی ] هر یک از جوشهای کوچک فاصله‌دار برای هم‌راستا نگاه داشتن قطعات در حین جوشکاری اصلی

 

خالی‌ماند  ایستگاه                          berth clearance time
[درون‌شهری] کمترین فاصلة زمانی ممکن بین خروج یک اتوبوس از ایستگاه و ورود اتوبوس دیگر به آن

 

خاموش‌سازی ژن                                       gene silencing
[ژن‌شناسی ] منع بیان ژن

 

خاموشگر                                                               silencer
[ژن‌شناسی] توالی کوتاهی از دِنا، در نزدیکی یا داخل یک ژن، که مانع بیان آن می‌شود
متـ . عنصر خاموشگر                              silencer element

 

خانوادة حبه                                        domain family
[? پروتگان‌شناسی ] مجموعه‌پروتئینهایی که از لحاظ ساختاری و عملکردی متنوع، اما در بخشی از توالی مشترک هستند و این اشتراک نقش ساختاری و عملکردی خاصی به آنها می‌دهد

 

خانوادة  هم‌پیوستة  تابعها
 equicontinuous family of functions
[ریاضی ] خانواده‌ای از تابعها مانند   از فضای سنجه‌ای  به فضای سنجه‌ای ، با این ویژگی که به ازای هر   عدد   یافت شود، به‌ طوری‌ که به ازای هر  و  از  و هر ، اگر  ، آنگاه

 

خدمات اختیاری گردشگری        optional tourism service
[ گردشگری ] بخشی از خدمات گردشگری که هزینة آن در قیمت برنامة سفر در نظر گرفته نشده ‌است، اما مسافر امکان انتخاب و خرید آن را دارد

 

خدمات اطلاعاتی                            information services
[ کتابداری ] فعالیتهای مربوط به عرضة اطلاعات و خدمات مرتبط با آن بنا به نیاز کاربران

 

خدمات اطلاعاتی کتابخانه    library information services
[ کتابداری] خدماتی که کتابخانه در پاسخ به نیازهای کاربران دربارة یک موضوع ارائه می‌دهد

 

خدمات تهیة بلیت                                  ticket service
[ گردشگری ] تهیه و فروش انواع بلیت‌های ورودی به جاذبه‌های گردشگری در مراکز اقامتی
خدمات  جنبی                                 ancillary services
[ گردشگری ] خدماتی از قبیل تمیز کردن و جابه‌جایی وسایل مهمانان در مراکز اقامتی

 

خدمات روادید                                         visa service
[گردشگری] کمک به مسافران برای اخذ مجوز قانونی از کنسولگری یا ادارة مهاجرت محلی برای ورود به یک کشور یا خروج یا عبور از آن

 

خدمات سلامت                                         health services
[علوم سلامت] خدماتی که زیر نظر متخصصان سلامت یا مستقیماً به دست آنها برای حفظ یا بهبود یا بازیابی سلامت انجام می‌شود

 

خدمات گردشگری                             tourism services
[ گردشگری ] مجموعِ خدماتی که به مسافران و بازدیدکنندگان و گردشگران ارائه می‌شود

 

خراب ـ کارا                  fail-operative fail-operational,
[درون‌شهری، ریلی، هوایی] ویژگی سامانه‌ای که در صورت خرابی، علی‌رغم هشداردهی، در عملکردش محدودیتی ایجاد نمی‌شود

 

خرابی‌ایمن                                                          fail-safe 1
[درون‌شهری، ریلی، هوایی] ویژگی سامانه‌ای که در صورت خرابی خطری برای افراد یا خللی در سامانه‌های دیگر ایجاد نشود و آسیب به حداقل برسد

 

خرابی‌ایمن باز                                  fail-safe open, FSO
[درون‌شهری، ریلی، هوایی] ویژگی قطعه یا دریچه‌ای خرابی‌ایمن که در صورت بروز خرابی همچنان باز باقی می‌ماند

 

خرابی‌ایمن بسته                              fail-safe close, FSC
[درون‌شهری، ریلی، هوایی] ویژگی قطعه یا دریچه‌ای خرابی‌ایمن که در صورت بروز خرابی همچنان بسته باقی می‌ماند یا بسته می‌شود

 

خرابی‌تاب                                                          fail-active
[درون‌شهری، ریلی، هوایی ] ویژگی سامانه‌ای که در صورت بروز خرابی، بدون هشداردهی، همچنان به کار خود ادامه می‌دهد

 

خرابی‌ناتاب                                                     fail-passive
[درون‌شهری، ریلی، هوایی ] ویژگی سامانه‌ای که در صورت بروز خرابی، بدون هشداردهی، از کار می‌افتد

 

خربزة  درختی                                                       Carica  
[ گیاهی ] سرده‌ای از خربزه‌درختیان به ارتفاع حداکثر ده متر، بدون انشعاب، با 45 گونه که اغلب در مناطق گرمسیری امریکا پراکنده هستند؛ برگهای گیاهان این سرده نرم و لَپ‌دار به طول 30 تا 60 سانتی‌متر با دمبرگ بلند است که در بالای تنه به‌ صورت خوشه‌ای قرار گرفته‌اند؛ گلهای آنها تک‌جنسی با ده پرچم در دو حلقه و مادگی آنها دارای یک کلالة بدون پایة پنج‌‌لَپی است

 

خرد‌ بوم‌شناسی اطلاعات
 micro-ecology of information
[ کتابداری] مطالعة روابط متقابل فرد و سازمان و فنّاوری با محیط اطلاعاتی در مقیاس فردی در مسئولیتهای اجتماعی و حرفه‌ای و شخصی

 

خُردفیزیک  اَبر                                 cloud microphysics
[جَوّ] فرایندهای مرتبط با اَبر مانند رشد و تبخیر که در مقیاس هواویز منفرد یا ذره‌بارش رخ می‌دهد

 

خُردکانی                          micromineral, trace element
[ تغذیه] مادة کانیایی که نیاز بدن به آن کمتر از صد میلی‌گرم در روز است

 

خُردمغذی                                                    micronutrient
[ تغذیه] مادة مغذی‌ای که نیاز روزانه به آن نسبتاً کم است، شامل ویتامینها و مواد کانیایی
خرزهره                                                                 Nerium
[ گیاهی ] سرده‌ای از خرزهره‌ایان درختچه‌ای شیرابه‌دار با پنج تا هشت گونه که در ناحیة مدیترانه و مناطق نیمه‌‌گرمسیری آسیا تا ژاپن پراکنده‌اند، برگهای گیاهان این سرده متقابل یا سه‌تایی و گل‌آذین آنها انتهایی با گلهای زیباست

 

خُرفه                                                                   Portulaca
[ گیاهی ] سرده‌ای از خُرفه‌ایان علفی یک‌سالة گوشتی گسترده بر روی زمین با 40 تا 100 گونه که برگهای قاشقی‌شکل و ساقه‌های قرمز و گلهایی دارند که در نور خورشید می‌شکفد

 

خُرفه‌ایان                                                    Portulacaceae
[ گیاهی] تیره‌‌ای از میخک‌سانان علفی یا درختچه‌ای با حدود بیست سرده و 580 گونه که پراکنش جهانی دارند، اما بیشتر در مناطق نیمه‌خشک نیمکرة جنوبی مثل افریقا و استرالیا و امریکای جنوبی می‌رویند

 

خرک                                            bridge, ponticello
[موسیقی ] قطعة کوچکی در سازهای زهی که زه‌ها را از صفحة صوتی بالاتر نگه می‌دارد

 

خرما                                                                      Phoenix
[ گیاهی] سرده‌ای از خرمائیان درختی با حدود سیزده گونه که در جزایر قناری و افریقای شمالی و خاورمیانه و پاکستان و هند و ایالت کالیفرنیا در امریکا یافت می‌شوند؛ درخت خرما تقریباً تا 23 متر رشـد می‌کند؛ ساقة آن پوشـیده از بقایای قاعدة برگهای قـدیمی اسـت و به تاجی زیبا از برگهای شـانه‌ای بلند به طـول حداکثر پنـج متر منتهی می‌شود؛ سنبلـة گلها از محور برگـهای سال قبل خارج و منشعب می‌شود و گلهای نر و ماده بر روی پایه‌های مجزا ظاهر می‌شوند و گرده‌افشانی در آنها به شکل مصنوعی صورت می‌گیرد

 

خرماسانان                                                            Arecales
[ گیاهی ] راسته‌ای نخل‌مانند با فقط یک تیره و 189 سرده و حدود 2400 گونه که برخی از آنها اهمیت اقتصادی دارند؛ با اینکه همة گونه‌های خرماسانان به‌جز تعداد کمی، محدود به مناطق گرمسیری و نیمه‌گرمسیری می‌شوند، از لحاظ جغرافیایی و شکل ظاهری با یکدیگر فرق دارند

 

خروج                                                        check-out
[ گردشگری ] تخلیة اتاق و تصفیة حساب

 

خروج  با تأخیر                                     late check-out
[ گردشگری ] خروج مسافر از مهمانخانه دیرتر از زمان مقرر

 

خروج رایانه‌ای                               in-room check-out
[ گردشگری] انجام رایانه‌ای روال خروج و تصفیة حساب در مهمانخانه با استفاده از رایانه

 

خروس اخته                                                           capon  
[ فنّاوری غذا] خروس بالغ‍ی ـ که آن را عقیم کرده باشند

 

خروس بالغ                                                            cock    
[ فنّاوری غذا] پرندة نر بالغ اهلی اخته‌نشدة متعلق به سردة ماکیان (Galus) و راستة ماکیان‌سانان

 

خزانه                                                                     nursery
[زراعت] محلی که در آن گیاهان را برای انتقال به زمین اصلی یا پیوند زدن می‌کارند

 

خسارت لغو                                      cancellation charge
[گردشگری] هزینه‌ای که مسافر در صورت لغو کردن قرارداد سفر باید بپردازد

 

خستگی                                                                 fatigue
[روان‌شناسی] واکنشی بهنجار و گذرا در برابر فشار و تنشهای‌عاطفی و جسمی که در آن فرد احساس ناراحتی می‌کند و کارایی خود را از دست می‌دهد
خستگی اصطکاکی                                   fretting fatigue
[? خوردگی] خستگی قطعه‌ای که هم در معرض اصطکاک و هم تحت بار است و در نتیجه از عمر خستگی (fatigue life) آن کاسته می‌شود

 

خستگی فلز                                                 metal fatigue
[? خوردگی ] کاهش فزایندة استحکام فلز بر اثر تنشهای مکرر به‌ نحوی ‌که هیچ یک از آنها از حد استحکام کششی نهایی فلز بیشتر نباشد

 

خشکی‌یخ                                                              land ice
[جَوّ] هر قسمت از پوشش یخ فصلی یا دائمی کرة زمین که بر اثر انجماد بارش تشکیل می‌شود و نقطة مقابل دریایخ است

 

خط اَبر                                                                cloud line
[جَوّ] نوار باریکی از اَبر که اجزای منفرد آن به ‌هم پیوسته‌اند و پهنای آن کمتر از یک درجة عرض جغرافیایی است

 

خط تاج                                                             crown line
[درون‌شهری] خط‌کشی‌ای که دماغة ورودی و خروجی سطح ضربدری را به یکدیگر وصل می‌کند

 

خط چراغ‌جنگی                                                   light line
[ نظـامی ] خط مشـخصی که پـس از آن خـودروهـا، در شب، مـلزم بـه خـاموش کـردن چـراغهای معمـول خود و استفـاده از چراغـهای فـروتـاب خـاصی هستنـد کـه از دیـد دشـمن پنهان می‌ماند

 

خط حد                                                               boundary
[نظامی ] خطی فرضی که ناحیة تحت پوشش هر یک از یگانها را برای هماهنگیِ بهتر و جلوگیری از اختلال مشخص می‌کند

 

خط خیز                                                             phase line
[نظامی] خطی برای واپایش و هماهنگی عملیات نظامی که معمولاً به گونه‌ای انتخاب می‌شود که در منطقة عملیاتی به‌ سهولت قابل تشخیص باشد

 

خط دید‌بان ـ هدف                           observer-target line
[نظامی] خطی فرضی میان دید‌بان و هدف در هنگام ثبت مشاهدات

 

خط عبور یک                                                        lane one
[درون‌شهری] اولین خط عبور راه در مجاورت شانة راه

 

خط عزیمت                                            line of departure
[نظامی] خطی فرضی در جنگ زمینی که از آن برای ایجاد هماهنگی در حرکت عناصر حمله استفاده می‌شود

 

خط عقب‌روی                                       line of retirement
[نظامی ] خط حرکت به عقب نیروهای گشت

 

خط فرود                                                           line of fall
[نظامی] خطی فرضی و مماس بر منحنی مسیر گلولة توپ در نقطة برخورد با هدف

 

خط قبضه ـ هدف                          gun-target line, GTL
[نظامی] خطی فرضی و مستقیم از توپ تا هدف

 

خط کرانه                                                             shoreline
[? اقیانوس‌شناسی، زمین، نقشه‌برداری ] اثر سطح آب بر ساحل که با کِشَند تغییر می‌کند

 

خط کناره                                                             coastline
[? اقیانوس‌شناسی، زمین، نقشه‌برداری] خطی که حداکثر پیشروی امواج توفانی بر روی ساحل/ کرانه را نشان می‌دهد
خط مجال                                                              turnout
[درون‌شهری] خط عبور کوتاهی که به یک راه دوخطة دوجهته اضافه می‌شود تا وسایل نقلیة کَُندرو بتوانند به آن وارد شوند یا در آنجا توقف کنند و در نتیجه عبور وسایل نقلیة تُندرو امکان‌پذیر شود

 

خط مورب                                                transversal line
[ریاضی ] خطی که دو یا چند خط را قطع کند

 

خط نشانه‌روی                                                  line of aim
[نظامی] خطی فرضی از نگاه شخص توپچی یا تیرانداز که در امتداد آن، هدف قابل رؤیت است

 

خط‌نمونه                                                                transect
[جنگل] نوارنمونة بسیار باریکی که در میان پوشش گیاهی مورد مطالعه قرار دارد

 

خطوارگی                                                             lineation
[زمین ] خطواره بودن ساختار یک سنگ

 

خطوارگی  پله‌ای ـ جدایشی
 parting-step lineation
[زمین ] نوعی خطوارگی جدایشی که ویژگی آن وجود تیغه‌های پله‌مانند تقریباً موازی است

 

خطوارگی  تقاطعی                         intersection lineation
[زمین ] نوعی خطوارگی حاصل از تقاطع دو سطح تخت

 

خطوارگی جدایشی                                parting lineation
[زمین ] نوعی خطوارگی که در آن بی‌نظمیها یا رشته‌های نامشخص بر روی صفحات لایک‌بندی (lamination) دیده می‌شود

 

خطوارگی جریانی                                  current lineation,
 parting-plane lineation
[زمین] نوعی خطوارگی جدایشی که در آن تیغه‌های خطی کوچک در فواصل چند میلی‌متری تا چند سانتی‌متری از یکدیگر قرار گرفته‌اند

 

خطوارگی کنگره‌ای                         crenulation lineation
[زمین] نوعی خطوارگی که ویژگی آن وجود لولاهای چینهای کوچک یا کنگره‌هایی است که در ایجاد رَخ کنگره‌ای مؤثر هستند

 

خطواره                                                               lineament
[زمین] سیمای (feature) عارضه‌نگاشتی خطی‌ای با گسترة ناحیه‌ای که تصور می‌شود ساختار پوسته را نمایش می‌دهد

 

خفگی                                                                    choking
[ هـوایـی ] وضعـیتـی در جـریـان شـارة تـراکـم‌پـذیـر (compressible fluid flow) که در آن جـریـان جـرمی (mass flow)  به بیشترین حد خود افزایش می‌یابد یا سرعت آن در مجرا به سرعت صوت می‌رسد

 

خم ‌اَبر                                                               nephcurve
[جَوّ] در اَبرکاوی، خطی که بخش قابل ملاحظه‌ای از یک سامانة اَبر را محدود می‌کند تا استخراج اطلاعات برای تحلیلگر آسان‌تر شود

 

خم پادکی                                                       pedal curve
[ریاضی ] برای خمی مفروض نسبت به نقطة ثابت ، مکان هندسی پای عمود وارد از   بر مماس متغیری بر آن خم

 

خم تکه‌ای‌هموار                       piecewise smooth curve
[ ریاضی ] خمی که به ‌جز در تعدادی مـتناهی از نقاط، پیوسته مشتق‌پذیر باشد

 

خمیدگی سر                                           head orientation
[باستان‌شناسی] وضعیت قرار گرفتن سر و گردن هنگامی که راستای بدن و راستای مهره‌های گردن یکی نباشد
خمیده‌چوب                                                 bentwood
[جنگل] چوبی که آن را ابتدا در محیط گرم و مرطوب و احیاناً با بهره‌گیری از برخی مواد شیمیایی خم و سپس سرد و خشک می‌کنند

 

خمیر چوب                                                       wood pulp
[جنگل] الیاف چوبی تفکیک‌شده با ابزار مکانیکی یا مواد شیمیایی برای تولید فراورده‌های سلولوزی

 

خمیر گوشت                                                     meat paste
[ فنّاوری غذا] فراورده‌ای خمیرمانند تهیه‌شده از حدود 70 درصد گوشت ساطوری‌شده که بافتی با نرمی متوسط دارد

 

خواب‌شکنی                                      dormancy breaking
[زراعت، گیاهی] تغییر طبیعی یا مصنوعی در رویان بذر به‌ منظور تحریک آن برای جوانه‌زنی

 

خواص  عملکردی                           functional properties
[ فنّاوری غذا] آن دسته از خواص مادة غذایی که بر رفتار آن ماده و ماده‌ای که به آن افزوده می‌شود اثر می‌گذارد

 

خود                                                                           self
[روان‌شناسی ] کلیت فرد شامل همة ویژگیهای آگاهانه و ناآگاهانه و جسمی و ذهنی او

 

خودانکاری                                                        self-denial
[روان‌شناسی ] سرکوب آرزوها و امیال و چشم‌پوشی از ارضای آنها

 

خود ـ روان‌شناسی                                 self-psychology
[روان‌شناسی] نظریه‌ای روان‌شناختی که در آن کلیة رفتارها با ارجاع به « خود» تفسیر می‌شود و بر روابط فرد با دیگری و پاسخگویی والدین به نیازهای هیجانی فرزند تأکید دارد

 

خودروِ  برون‌جاده‌ای                              off-road vehicle,
 ORV, off-highway vehicle
[جنگل] خودروی که از آن در بیرون از جاده‌ها یا در جاده‌های فرعی، مانند راههای جنگلی، برای دسترسی به نواحی سخت‌گذر استفاده می‌کنند

 

خودروِ دوربین‌دار                                                   cam-car
[نظامی] خودروِ مجهز به دوربین مخفی که از آن در عملیات مراقبت و تعقیب نامحسوس استفاده می‌شود

 

خودروِ سنگین                                            heavy vehicle
[درون‌شهری] خودروی با بیش از چهار چرخ فعال

 

خودروِ همه‌جارو                                 all-terrain vehicle,
 ATV
[جنگل] خودروِ بنزین‌سوز برون‌جاده‌ای که مختص دسترسی به نواحی دوردست است
 
خودگرده‌افشان                                          self-pollinated
[زراعت، گیاهی] ویژگی گل یا گیاهی که گرده‌افشانی آن در خود گیاه صورت می‌پذیرد

 

خودگرده‌افشانی                                       self-pollination
[زراعت، گیاهی] نوعی گرده‌افشانی که در آن گردة گیاه مادگی همان گیاه را بارور می‌کند

 

خودمحور                                                          egocentric
[روان‌شناسی ] فردی که به خودمحوری تمایل دارد

 

خودمحوری                                                   egocentrism,
 egocentricity
[روان‌شناسی ] تمایل به تمرکز بر نیازها و مسائل فردی به جای نیازها و مسائل گروه یا اجتماعی که فرد به آن تعلق دارد
خوربین                                                    helioscope
[?  نجوم رصدی] ابزاری برای مشاهدة قرص خورشید که از چشم رصدگر در مقابل پرتوهای درخشان خورشید محافظت می‌کند

 

خورپا                                                           heliostat
[?  نجوم رصدی ] ابزاری مجهز به ساعت‌ران که همواره جهت خورشید را در آسمان دنبال می‌کند

 

خورپوسته                                                            sun crust
[جَوّ] نوعی برف‌پوسته ناشی از یخ زدن دوبارة بلورهای سطحی برف که آفتاب آنها را ذوب کرده است

 

خورتصویرنگار                                  photoheliograph
[?نجوم رصدی] تلسکوپ‍ی ـ شکستی که ویژة عکس‌برداری از قرص خورشید است
متـ . خورشیدنگار

 

خوردگی آتشی ـ دودی         fire and smoke corrosion
[? خوردگی ] نوعی خوردگی که بر اثر واکنش شیمیایی میان گازهای حاصل از احتراق و لایة محافظ اکسیدی آلیاژهای فلزی در نقاطی که در معرض آتش و دود هستند، رخ می‌‌دهد

 

خوردگی  آهن  سه‌ظرفیتی               ferric ion corrosion
[? خوردگی ] خوردگی فلزات آهنی بر اثر تماس با آب‌اسیدهای معدنی و یونهای فریک موجود در آنها که در طی آن سرعت خوردگی تحت تأثیر اکسیژن هوا افزایش می‌یابد

 

خوردگی  آهن‌نشین               embedded iron corrosion
[? خوردگی ] نوعی خوردگی شیاری در سازه‌های فولاد زنگ‌نزن که در آن آهن غیرآلیاژی باقی‌مانده در سطح فولاد در تماس با رطوبت هوا زنگ می‌زند

 

خوردگی  برخوردی ?  حملة برخوردی

 

خوردگی  جوّکاهشی ?  خوردگی فاز گازی

 

خوردگی  جیوه‌ای                              mercury corrosion
[? خوردگی ] نوعی خوردگی فلزمذاب که در آن جیوه فلز مذابِ خورنده است

 

خوردگی چنگاله‌ای                              chelant corrosion
[? خوردگی] انحلال یا نازک شدن لوله‌های دیگ بخار که بیشتر در نواحی تحت تنش رخ می‌دهد و ناشی از غلظت بیش ‌از حد چنگاله‌های نمک سدیمی است که در مدتی طولانی برای واپایش حلالیت رسوب به کار رفته است

 

خوردگی  خاکسترسوختی                  fuel-ash corrosion
[? خوردگی ] نوعی خوردگی که بر اثر مواد خورندة موجود در رسوب خاکستر سوخت مذاب رخ می‌دهد

 

خوردگی  خاکسترنفتی                      oil-ash corrosion
[? خوردگی ] نوعی خوردگی بر اثر رسوب خاکستر مذاب حاصل از سوختهای حاوی وانادیم که سبب انحلال لایه‌های محافظ اکسیدی و نفوذ سریع اکسیژن و دیگر گازهای حاصل از احتراق به سطح فلز می‌شود

 

خوردگی  خط  آب                                   waterline attack
[? خوردگی ] نوعی خوردگی که در آن مرز میان جدارة لوله یا ظرف فلزی و شارة درون آن همزمان تحت تأثیر پیل اختلاف‌دمشی (differential aeration cell) و خوردگی شیاری قرار می‌گیرد

 

خوردگی در خاک                                        soil corrosion
[? خوردگی] نوعی خوردگی الکتروشیمیایی که به‌ دلیل اختلاف غلظت اکسـیژن و همچنیـن رطوبت و نمک موجـود در خاک اتفاق می‌افتد
خوردگی  دریایی                                 marine corrosion,
 seawater corrosion
[? خوردگی] خوردگی تجهیزات و سازه‌های فلزی و بتنی در دریا و مناطق ساحلی

 

خوردگی رسوبی                                  deposit corrosion,
 deposit attack
[? خوردگی] نوعی خوردگی که در زیر یا اطراف یک رسوب ناپیوسته بر سطح فلز به وجود می‌آید

 

خوردگی  زردزخمی                         ringworm corrosion
[? خوردگی ] نوعی خوردگی موضعی در دیوارة لوله‌های نفت خام بر اثر شیو حرارتی (temperature gradient) و حملة عوامل خورندة محیطی در مجاورت فلز

 

خوردگی  سایشی                               abrasion corrosion
[? خوردگی ] فرایند توأم سایش و خوردگی که بر اثر آن فلز به صورت مکانیکی از بین می‌رود

 

خوردگی‌سنج                              corrosometer, corrator
[? خوردگی ] هر یک از افزاره‌هایی که با اندازه‌گیری افزایش مقاومت الکتریکی نمونة فلزی در محیط خورنده یا با استفاده از پدیدة الکتروشیمیایی موسوم به قطبش خطی، میزان خوردگی را اندازه‌گیری یا پایش می‌کنند

 

خوردگی  سولفیدی                              sulfidic corrosion
[? خوردگی ] نوعی خوردگی ناشی از ترکیب انواع سولفیدها با فلز در دمای بالا که موجب ایجاد محصولات سولفیدی می‌شود

 

خوردگی شکوفه‌لحیمی             solder bloom corrosion
[? خوردگی ] نوعی خوردگی که در نواحی لحیم‌شدة تبادل‌‌گرهای گرمایی پدید می‌آید

 

خوردگی  شیارچاقویی                knife-line attack, KLA
[? خوردگی ] نوعی خوردگی مرزدانه‌ای در آلیاژ فولاد زنگ‌نزن که بر اثر حساس‌شدگی در راستای خط جوش یا بر روی خط جوش رخ می‌دهد

 

خوردگی فاز گازی                        gas phase corrosion
[? خوردگی] نوعی خوردگی موضعی که غالباً در نتیجة واکنش احیایی مستقیم در نیروگاههای سوخت فسیلی که در معرض گازهای محیطی حاوی گوگرد یا رسوبات حاوی پیریتهای آهنی هستند، رخ می‌دهد
متـ . خوردگی  جوّکاهشی
 reducing-atmosphere corrosion

 

خوردگی  کاواکی                              cavitation corrosion
[? خوردگی ] فرایند توأم خوردگی و کاواک‌زایی در تماس با شاره

 

خوردگی  گِل  حفاری                 drilling mud corrosion,
 drilling fluid corrosion
[? خوردگی ] نوعی خوردگی که بر اثر استفاده از سیال حفاری نفت آب‌پایه (water-base) به‌ وجود می‌آید

 

خوردگی لانه‌مورچه‌ای                         ant nest corrosion
[? خوردگی ] نوعی خوردگی موضعی شبیه به لانة مورچه که بر اثر کربوکسیلیک‌اسیدهای حاصل از آب‌کافت حلالهای آلی کلردار و روغنهای روان‌ساز به وجود می‌آید

 

خوردگی  لایه‌ای                                       layer corrosion
[? خوردگی ] نوعی خوردگی موضعی به ‌صورت لایه‌های نازک موازی در سطح فلز

 

خوردگی  مجاز                                corrosion allowance
[? خوردگی ] میزانی از خوردگی که در طراحی ضخامت قطعات صنعتی در نظر گرفته می‌شود تا در صورت کاهش ضخامت ناشی از خوردگی، طول عمر از آنچه پیش‌بینی شده است کمتر نشود
خوردگی  مخفی                                sheltered corrosion
[? خوردگی] خوردگی در جایی که آب یا رطوبت در آن انباشته یا چگالیده شده است و برای مدت‌زمان طولانی خشک نمی‌شود

 

خوردگی میلگرد بتن                                rebar corrosion
[? خـوردگی ] خـوردگـی میـله‌های فـولادی تقـویت‌کننـدة بتـن مسلح

 

خوردگی نهشتی                             deposition corrosion
[? خوردگـی] نوعی خـوردگی دو فلـزی که در آن یـک فلز با پتانسـیل مثبت در بالادست جریـان خورده‌ می‌شود و یونهای حل‌شدة آن در پایین‌دست جریان در جایی که فلز فعالتر قرار دارد، ته‌نشـین می‌شود

 

خوردگی  هوافضایی                         aerospace corrosion
[? خوردگی ] نوعی خوردگی ناشی از اکسیدکننده‌ها و سوختها و حرارت بالای گازهای خروجی فضاپیماها و تنش واردشده بر آنها در هنگام ورود به جوّ زمین

 

خوردگی یاتاقان                                   bearing corrosion
[? خوردگی] حملة شیمیایی ‌ـ اسیدی به آلیاژ یا یکی از فلزهای آلیاژ یاتاقان که ناشی از تجزیة روغن یا گریس است

 

خورسنج                                                   heliometer
[? نجوم رصدی] تلسکوپی با عدسی دوتکه برای اندازه‌گیری قطر خورشید و فاصلة زاویه‌ایِ دو ستاره

 

خورشید‌نگار  ? خورتصویرنگار

 

خورکِشَند                                                            solar tide
[? اقیانوس‌شناسی، جَوّ، زمین، نقشه‌برداری ] جزئی از کِشَند که فقط بر اثر گرانش خورشید ایجاد می‌شود

 

خوست                                                                      atoll
[? اقیانوس‌شناسی] آبسنگ‍های مرجانی حلقوی که بر روی برجستگیهای آتشفشانی در آبهای آزاد گرم رشد می‌کنند و غالباً در میان خود کولاب (lagoon) ایجاد می‌کنند

 

خوشه‌اَبر ?  سامانة همرفتی میان‌مقیاس

 

خون‌آهن                                                            heme iron
[ تغذیه] آهنی که از هموگلوبین و میوگلوبین موجود در گوشت به ‌دست می‌آید

 

خونابه                                                                         drip
[ فنّاوری غذا] مایعی که در هنگام باز شدن یخ فراورده‌های گوشتی منجمد از آنها خارج می‌شود

 

خون‌گیری                              bleeding, exsanguination
[ فنّاوری غذا] خارج‌ کردن بیشترین خون ممکن از بدن حیوان در هنگام ذبح

 

خیز                                                             bound  
[نظامی] حرکت سربازان از یک جان‌پناه به جان‌پناه دیگر که اغلب در زیر آتش دشمن انجام می‌شود

 

خیز  کِشَند                                     rise of tide, tidal rise
[? اقیانوس‌شناسی، جَوّ، نقشه‌برداری ] فاصلة عمودی از سطح مبنای کِشَندی تا سطح بالاتر آب

 

خیز گدازه                                                             lava rise
[زمین] بخش کم ‌و بیش سرتخت یک میدان جریان‌ ‌گدازة ریسمانی (pahoehoe lava) که در نتیجة فشار گدازه‌های زیر لایة سطحی برآمده شده است
متـ . فلات  فشاری                                pressure plateau
د

 

دادگان تحلیل پروتگان        proteome analysis database
[? پروتگان‌شناسی ] دادگان تخصصیِ پروتئین‌ که پس از تلفیق اطلاعاتِ برگرفته از منابع مختلف، طبقه‌بندی و مطالعة پروتئینها را در مجموعه‌های کامل پروتگان تسهیل می‌کند

 

داده‌های دریافت رژیمی                      dietary intake data
[ تغذیه] مجموعه‌ای از داده‌ها دربارة مصرف غذا شامل اطلاعاتی در مورد اشتها و الگوهای خوردن و برآوردهایی دربارة دریافت رژیمی معمول

 

داربند                                                                          arch
[جنگل] وسیله‌ای کمکی که پشت چوب‌کِش یا بر روی آن نصب می‌شود و گِرده‌بینه‌ها را از زمین بلند می‌کند

 

دارتالاب                                                            Taxodium
[ گیاهی ] سرده‌ای از کاج‌سانان با یک تا سه گونه که در قارة امریکای شمالی پراکنده‌اند؛ گونه‌های این سرده تا حد زیادی در برابر زمینهای غرقاب مقاوم هستند و در قسمتهای شمالی خزان‌دارند و در بخش جنوبی همیشه‌سبز تا نیمه‌همیشه‌سبزند؛ گیاهان این سرده به شکل درختان بلند به ارتفاع 30 تا 46 متر با تنه‌ای به قطر دو تا سه متر هستند؛ مخروطهای مادة آنها کروی به قطر دو تا سه‌ونیم سانتی‌متر با ده تا 25 فلس است که هر فلس یک یا دو دانه دارد و هفت تا نُه ماه پس از گرده‌افشانی بالغ و با جدا شدن فلسها آزاد می‌شوند و مخروطهای نر در خوشه‌هایی آویخته ایجاد می‌شوند و گرده‌های خود را در اوایل بهار آزاد می‌سازند

 

دارتالابیان                                                     Taxodiaceae
[گیاهی] تیره‌ای از کاج‌سانان درختی تک‌پایة همیشه‌سبز و نیمه‌همیشه‌سبز یا خزان‌دار با نُه سرده و دوازده گونه که در آسیا و امریکای شمالی و تاسمانی پراکنده‌اند؛ این گیاهان دارای تنه‌ای صاف با انشعابات فراهم و برگهایی مارپیچی یا پراکنده هستند و دانه‌هایشان که با بالی نازک احاطه شده صاف یا سه‌گوش است

 

دارشماری                                                      enumeration
[جنگل] شمارش و طبقه‌بندی یک یا چند گونة جنگلی بر اساس ابعاد و سن و جز آن، عموماً هنگامی که به حد معینی رسیده باشد
متـ . آماربرداری                                               inventory

 

دارواش                                                                  Viscum
[ گیاهی ] سرده‌ای از دارواشیان درختچه‌ای نیمه‌انگلی چوبی با 70 تا 100 گونه که بومی مناطق معتدل و نیمه‌گرمسیری اروپا و افریقا و استرالیا و آسیا هستند و بر روی درختان دیگر می‌رویند؛ برگهای آنها سبزرنگ با آرایش متقابل یا فراهم است و کمابیش قادر به فتوسنتز (photosynthesis) هستند؛ گلها نامحسوس و سبز مایل به زرد است

 

دارواشیان                                                          Viscaceae
[ گیاهی ] تیره‌ای از صندل‌سانان درختچه‌ای انگلی سبزینه‌دار و بدون ریشه با هفت سرده و 450 گونه که در تمام جهان به‌ویژه نواحی گرمسیری می‌رویند؛ برگهای آنها ساده با آرایش متقابل و بافت علفی یا چرمی یا غشایی با حاشیة کامل و گلهایشان منظم و برگه‌دار و کوچک است

 

دامن میز                                                            table skirt
[ گردشگری ] پارچه‌ای که دورتادور میز را می‌پوشاند

 

دامنة  کِشَند                                              tide amplitude
[? اقیانوس‌شناسی] نیمی از اختلاف ارتفاع میان یک فراکِشَند و فروکِشَند متوالی

 

دان‌پوش                                                                     hull
[زراعت] پوستة بیرونی دانه
دایره‌زنگی                        tambourine, timbrel, tabor
[موسیقی ] یکی از سازهای خانوادة طبلهای طوقه‌ای یک‌طرفه با بدنة چوبی که در طوقة آن پولکهایی فلزی تعبیه شده ‌است که با برخورد به هم و بدنة طوقه ایجاد صدا می‌کنند

 

دخمه                                                                     dakhma
[باستان‌شناسی ] ساختاری دایره‌‌شکل که بر اساس سنت زرتشتی اجساد مردگان را در آن رها می‌کردند و پس از متلاشی شدن بافتهای اجساد، استخوانها را در درون چاه مرکزی آن می‌ریختند

 

در تابوت                                                             coffin lid
[باستان‌شناسی ] بخشی از تابوت که روی آن را می‌پوشاند

 

درج  ?  درنهش

 

درجاخیز                                                            vertiplane
[هوایی ] هواگردی عمودپرواز با بال ثابت و بالچه‌های قدرتمند برای بلند کردن هواگرد بدون داشتن سرعت روبه‌جلو و با تغییر زاویة حرکت ملخ‌شار

 

درجه‌بندی  سنی                                         age gradation
[جنگل] درجه‌بندی درختان در رده‌های سنی با تقریب یک سال یا چند سال

 

درجه‌های کم‌شنوایی          hearing impairment degrees,
 degrees of hearing loss
[? شنوایی‌شناسی] نظام درجه‌بندی شش‌گانه‌ برای تعیین شدت کم‌شنوایی

 

دُرج یادگاره                                                         reliquary
[باستان‌شناسی] ضریح یا جعبه یا تابوت‍ی قابل حمل که بقایای قدیسان در آن نگهداری می‌شود

 

درحرکت                                                       making way
[دریایی] شناوری که با نیروی محرکه یا بر اثر لختی به جلو یا عقب یا پهلو حرکت می‌کند

 

درخت‌اقلیم‌شناسی                           dendroclimatology
[جنگل] شاخه‌ای از درخت‌گاه‌شماری که رابطة میان تغییرات آب ‌و هوایی و حلقه‌های سالانه را بررسی می‌کند تا بتوان از این طریق به شرایط اقلیمی گذشته پی برد

 

درخت‌بوم‌شناسی                                      dendroecology
[جنگل] شاخه‌ای از درخت‌گاه‌شماری که روابط میان الگوهای حلقه‌های رشد سالانه و شاخصهای بوم‌شناختی تأثیرگذار بر آنها را بررسی می‌کند

 

درخت‌بین                                                           relascope
[جنگل] ابزاری دستی برای اندازه‌گیری قطر و ارتفاع و سطح مقطع درخت در ارتفاعات مختلف

 

درخت‌بین  لیزری                                        telerelascope,
 laser-relascope
[جنگل] درخت‌بین‍ی ـ که به عدسی و تجهیزات لیزری مجهز است

 

درخت‌سنج                                                    dendrometer
[جنگل] 1. در مفهوم عام، هر ابزاری برای اندازه‌گیری و برآورد ابعاد درختان یا بینه‌ها 2. ابزاری برای اندازه‌گیری قطر درختان یا بینه‌ها

 

درخت‌سنج  نواری      band dendrometers, growth band
[جنگل] ابزاری نواری برای اندازه‌گیری و ثبت مداوم یا برای به ‌دست آوردن خوانشهای دوره‌ای تغییرات قطر درخت

 

درخت‌شناسی                                                 dendrology
[جنگل] بخشی از علم جنگل‌داری که به تشخیص و رده‌بندی سامانمند درختان می‌پردازد
درخت  کمکی                                                       dummy
[جنگل] درختی که از آن برای کمک به بر پا کردن دکل درختی در داربَری استفاده می‌شود

 

درخت‌گاه‌شماری                                 dendrochronology
[جنگل] مطالعه و تحلیل حلقه‌های رشد سالانة درختان و استفاده از آنها برای تعیین تغییرات اقلیمی در دوره‌های گذشته و تحقیقات باستان‌شناختی
متـ . تحلیل حلقة ‌درخت                       tree-ring analysis

 

درخت‌نگار                                                     dendrograph
[جنگل] ابزاری که محیط ساقة درخت را به‌ طور مستمر ثبت می‌کند

 

درخش اَبر                                                        cloud flash
[جَوّ] رخداد تخلیة آذرخش در بین منطقة دارای بار مثبت و منطقة دارای بار منفی که ممکن است هر دو منطقه در یک اَبر قرار داشته باشند
متـ . درخش اَبربه‌اَبر                        cloud-to-cloud flash

 

درخش اَبربه‌اَبر ?  درخش ‌اَبر

 

درخش اَبربه‌زمین
 cloud-to-ground flash, ground flash
[جَوّ] رخداد درخش آذرخش در بین زمین و یک مرکز بار الکتریکی در اَبر

 

درخش درون‌اَبر                                       intracloud flash
[جَوّ] رخداد تخلیة آذرخش در بین مرکز دارای بار مثبت و مرکز دارای بار منفی در درون یک اَبر

 

درداثر                                                        noci-influence
[پایة پزشکی ] اثر ناشی از آسیب یا جراحت یا درد

 

دردادراک                         nociception, nociperception,
 pain sense, algesia, algesthesia
[پایة پزشکی] توانایی احساس درد از طریق تحریک دردگیرنده

 

دردحفاظ                                                           nocifensor
[پایة پزشکی] ویژگی دستگاه اعصاب پوستی و غشاهای مخاطی که در معرض آسیب موضعی قرار دارند

 

دردگیرنده                                                        nociceptor
[پایة پزشکی] گیرندة دردی که انواع صدمات، واردشده به بافتهای بدن را دریافت می‌کند

 

دردگیرندة  پوستی                         cutanous nociceptor
[پایة پزشکی] هر یک از انواع دردگیرنده‌هایی که در پوست به محرکها حساس هستند و شامل دو گونة دردگیرندة چندمحرکی و دردگیرندة مکانیکی می‌شود

 

دردگیرندة  چندمحرکی              polymodal nociceptor,
 C-fiber nociceptor
[پایة پزشکی ] دردگیرنده‌ای در اعصاب بدون میلین که به محرکهایی مانند گرما و مواد شیمیایی و جابه‌جایی مکانیکی حساس است

 

دردگیرندة  مکانیکی                   mechanical nociceptor
[پایة پزشکی] دردگیرنده‌ای در اعصاب میلین‌دار که بیش از هر محرکی به جابه‌جایی مکانیکی پوست حساس است
متـ . گیرندة مکانیکی آستانه‌بالا
 high-threshold mechanoreceptor

 

درراه                                                                  underway
[دریایی ] شناوری که نه درلنگر باشد، نه به گِل نشسته و نه به جایی بسته شده باشد

 

دررفتگی طوقه                                          bead unseating
[تایر ] خارج شدن طوقه از محل خود
درستی  اطلاعات                          information accuracy,
 accuracy of information
[ کتابداری ] میزان صحت اطلاعات

 

درشت‌بلور                                                        phenocryst
[زمین ] بلوری نسبتاً بزرگ و مشخص در سنگ

 

درگشت                                                     alteration,
 chromatic alteration
[موسیقی] بالا یا پایین بردن یک نغمه به اندازة نیم‌پرده با استفاده از علائم عَرَضی

 

درمان  سرکوبگرانه                          suppressive therapy
[روان‌شناسی ] گونه‌ای از روان‌درمانی که سازوکارهای دفاعی مُراجع را تقویت می‌کند و بیشتر بر سرکوب تجارب و احساسات تأکید دارد

 

درمان  سطحی                                         surface therapy
[روان‌شناسی ] نوعی روان‌درمانی که به‌ جای تمرکز بر کشف و تحلیل انگیزه‌های ناخودآگاه و زیربنایی، به کاهش فشارهای روانی مُراجع و تعدیل نگرشها و الگوهای رفتاری او می‌پردازد

 

درنهش                                                                 insertion
[ژن‌شناسی ] ورود یک توالی جدید به دِنا
متـ . درج

 

دروازة  ثبّات          fare-registering faregate, turnstile
[درون‌شهری ] دروازه‌ای که کرایه‌های پرداخت‌شده را ثبت می‌کند

 

درون‌انگل                                              endoparasite
[? میکرب] انگل‍ی ـ که در درون بدن میزبان، در یاخته‌ها یا بافتها، زندگی می‌کند

 

درون‌پوسه                                    heart rot, heart decay
[جنگل] هر نوع پوسیدگی که به درون‌چوب محدود می‌شود

 

درون‌تیرگی                                                        dark heart
[جنگل] سرخ، خاکستری یا آبی شدن درون چوب درختان پهن‌برگ که لزوماً در نتیجة پوسیدگی نیست

 

درون‌چوب                                     heartwood, duramen,
  eart
[جنگل] بخش درونی و غیرزندة ساقة درخت که به آن  استحکام بیشتری می‌بخشد

 

درون‌چوب  کاذب                                             false-heart,
 false heartwood
[جنگل] چوبی که تحت تأثیر عوامل طبیعی مانند قارچ و یخ‌زدگی تغییر رنگ داده و شبیه به درون‌چوب شده باشد

 

درون‌چوب  یخ‌زاد                                         frost heart
[جنگل] نوعی درون‌چوب کاذب که بر اثر یخبندان شدید به ‌وجود می‌آید و سبب ایجاد قسمتهای رنگی در بخش مرکزی ساقه می‌شود

 

درون‌سیاه                                                      black heart 1
[جنگل] درون‌چوب کاذب‍‍‍ی به رنگ مشکی یا قهوه‌ای تیره که معمولاً از درون‌چوب قابل تشخیص نیست و عمدتاً در پهن‌برگان مشاهده می‌شود

 

درون‌سیاهی                                                  black heart 2
[جنگل] قهوه‌ای یا مشکی شدن قسمتهایی از درخت یا دار که لزوماً در نتیجة پوسیدگی نیست

 

درون‌فکنی                                                     introjection
[روان‌شناسی ] فرایندی که ازطریق آن فرد موضوع را در خیال‌پردازیهای خود از بیرون به درون می‌آورد و آن را درونی می‌سازد
درون‌نوکلئاز                                                 endonuclease
[ژن‌شناسی] زی‌مایه‌ای که باعث شکسته شدن پیوندهای نوکلئوتیدی در نواحی میانی نوکلئیک‌اسید می‌شود

 

درون‌نوکلئاز  ویژه‌بُر
 restriction endonuclease, REase,
 restriction nuclease
[ژن‌شناسی ] دسته‌ای از زی‌مایه‌ها که دِنا را در جایگاههای ویژه و در موقعیت منحصربه‌فرد بُرش می‌دهند
متـ . آنزیم ویژه‌بُر، زی‌مایة ویژه‌‌بُر           restriction enzyme

 

درونی‌سازی                                               internalisation
[روان‌شناسی] فرایند اخذ رابطه‌ای عینی به درون روان (psyche)

 

دریاچة بازمانده                                                  relict lake
[زمین ] دریاچه‌ای در منطقه‌ای که قبلاً دریا یا دریاچة بزرگی بوده است

 

دریاچة بیش‌پرورد                                      eutrophic lake
[محیط‌زیست] دریاچه‌ای کم‌عمق با مواد مغذی بسیار که موجب تولید جلبک و کمبود ماهی و اکسیژن محلول می‌شود

 

دریاچة تک‌آمیختی                               monomictic lake
[محیط‌زیست] ویژگی دریاچه‌‌ای نسبتاً عمیق که در آن سالی یک بار لایه‌بندی و چرخة آمیختگی رخ می‌دهد

 

دریاچة خشک                                                       dry lake
[محیط‌زیست] محلی که پیش‌تر دریاچه بوده، ولی اکنون یا باتلاقی است یا به کلی خشک شده است

 

دریاچة دوآمیختی                                        dimictic lake
[محیط‌زیست] ویژگی دریاچه‌ای که معمولاً سالی دو بار در آن لایه‌بندی و چرخة آمیختگی رخ می‌دهد

 

دریاچة روبه‌زوال                                      senescent lake,
 extinction lake
[محیط‌زیست] دریاچة بیش‌پروردی که براثر ازدیاد گیاهان و از دست دادن تدریجی و مستمر آب در حال تبدیل شدن به باتلاق است

 

دریاچة  کم‌پرورد                                   oligotrophic lake
[محیط‌زیست] دریاچه‌ای عمیق و صاف با مواد آلی و مغذی کم و اکسیژن محلول بسیار

 

دریاچة  گدازه                                                      lava lake
[زمین ] دریاچه‌ای از گدازة مذاب معمولاً بازالتی در دهانة آتشفشانی

 

دریاچة  میان‌پرورد                               mesotrophic lake
[محیط‌زیست] دریاچه‌ای با مواد مغذی نه چندان کم که از نظر گیاهی و جانوری نسبتاً بارور است

 

دریافت روزانة پذیرفتنی
    acceptable daily intake, ADI
[ تغذیه] مقدار مادة مغذی یا شیمیایی که مصرف روزانة آن در طول زندگی ظاهراً خطر قابل ملاحظه‌ای ندارد

 

دریافت‌سنجی مادة مغذی
 nutrient intake analysis, NIA
[ تغذیه] فرایندی که در آن محتوای مواد مغذی از طریق سنجش میزان دریافت مواد غذایی در یک دورة زمانی معین ارزیابی می‌شود

 

دریای  پُرجزیره                                            archipelago 1
[? اقیانوس‌شناسی ] دریایی که جزایر زیادی در آن واقع است

 

دریایخ                                                                   sea ice 
[جَوّ] یخی که از انجماد آب دریا به‌ وجود می‌آید و نقطة مقابل خشکی ‌یخ است
دست‌باز                                                   open string
[موسیقی ] هر یک از سیمهای زه‌صداهای زخمه‌ای یا کمانه‌ای در حالتی که بدون پرده‌گیری (stopping) نواخته ‌شوند

 

دستمال  سفره                              napkin, table napkin,
 serviette
[گردشگری] تکه‌ پارچه‌ای مربع‌شکل برای محافظت از لباس مهمان و پاک کردن دهان در هنگام غذا خوردن

 

دسته‌گاز                                        power lever, throttle,
 thrust lever
[هوایی] اهرمی در اتاقک خلبان که با آن می‌توان دور یا توان موتور را تغییر داد

 

دشت  گدازه                                                       lava plain
[زمین ] زمینی مسطح و وسیع که بستر آن از توالی نسبتاً نازک جریان گدازه تشکیل شده و معمولاً بازالتی و ناشی از فوران شکافه‌ای است

 

دُش‌ خراب                                                          fail-hard 1
[درون‌شهری، ریلی، هوایی ] ویژگی جزئی از یک سامانه که خرابی آن بلافاصله شرایطی گمراه‌کننده یا خطرناک ایجاد می‌کند

 

دُش‌شکست                                                        fail hard 2
[درون‌شهری، ریلی، هوایی ] ویژگی قطعه یا جزئی از سازة اصلی یا هر گونه حامل بار بدون جانشین (unduplicated load path) که شـکست آن فاجعه‌آمیز است

 

دفاع غیرنظامی                                       civil defense
[نظامی ] مجموعة اقدامات غیرنظامی برای کاهش تلفات جانی و مالی ناشی از حملة دشمن

 

دفترک سفر                                       travel brochure
[ گردشگری ] نوشته‌ای چاپی که در آن ویژگیهای مقصد و خدمات مسافرتی و قیمت و شرایط ذخیرة جا به‌تفصیل شرح داده می‌شود

 

دفن  کُلَش                                    stubble incorporation
[زراعت] زیر خاک کردن کُلَش از طریق شخم

 

دکل 1                                                                     mast    
[دریایی ] تیرکی عمودی یا کمی مایل که در گذشته نقش تکیه‌گاه بادبان را داشته است، اما در کشتیهای امروزی به‌عنوان پایه‌ای برای نصب آنتنهای مخابراتی و رادار و پرچم و چراغهای ناوبَری و جز آن به ‌کار می‌رود

 

دکل 2                                                                          spar
[جنگل] تیر چوبی یا فلزی که تجهیزات بافه‌ای را برای اتصال به یکی از چند سامانة حمل‌ونقل بافه‌ای به آن می‌بندند

 

دکل درختی                                                          spar-tree
[جنگل] درختی که تجهیزات بافه‌ای را برای اتصال به یکی از چند سامانة حمل‌ونقل بافه‌ای به آن می‌بندند

 

دکمه                                                            button 
[موسیقی] قطعة کوچکی در انتهای سازهای زهی مانند ویلن که سیمها را به حالت کشیده نگه می‌دارد

 

دکمة جوش                                                    weld nugget
[متالورژی ] منطقة جوش‌خوردة یک جوش مقاومتی نقطه‌ای

 

دگرجا                                                                 allopatric
[زراعت، گیاهی] ویژگی گونه‌های گیاهی که در محیطهای جغرافیایی مختلف می‌رویند

 

دگرش                                                      variation 1
[موسیقی ] فن تغییر یک ایدة موسیقایی که معمولاً پس از ظهور اولیة آن ایده اعمال می‌شود
دگرش  با  طرح  شکلیِ ثابت
 formal-outline variation
[موسیقی ] نوعی دگرش که در آن ساختار درون‌مایه و جمله‌بندی ثابت می‌ماند

 

دگرش با  طرح لحنیِ ثابت
 melodic-outline variation
[موسیقی] نوعی دگرش که در آن نمای کلی لحن ثابت باقی می‌ماند

 

دگرش با لحن ثابت               constant-melody variation
[موسیقی ] نوعی دگرش که در آن لحن ثابت باقی می‌ماند و دیگر عوامل موسیقایی تغییر می‌کند

 

دگرش با مشخصة ثابت               characteristic variation
[موسیقی ] نوعی دگرش که در آن مشخصه‌های اصلی از جمله لحن و طرح لحنی و هارمونی (harmony) ثابت می‌ماند

 

دگرش ترتیبی                                           serial variation
[موسیقی] نوعی دگرش مربوط به موسیقی ترتیبی که در آن درون‌مایه معمولاً ثابت نگه داشته می‌شود

 

دگرش فانتزی                                 fantasy variation
[موسیقی ] نوعی دگرش که فقط عناصر اصلی خصوصاً انگاره‌های لحنی درون‌مایه را در بر می‌گیرد و سبب بسط آنها می‌شود

 

دگرشکلی خوردگی‌زاد
 corrosion-induced deformation
[? خوردگی ] تغییر شکل صفحه‌های فلزی دیوار به‌ علت انبساط حاصل از خوردگی

 

دگرشکلی  نقشه  ?  و‌اپیچش نقشه

 

دگرفامینه                                              heterochromatin
[ژن‌شناسی ] بخشهایی از فامینه که در مرحلة میان‌چهر متراکم‌تر و رنگ‌پذیرترند

 

دگرفامینة  اختیاری          facultative heterochromatin
[ژن‌شناسی] قطعه‌ای از دِنا که بر اثر فشردگی تبدیل به دگرفامینه‌ای می‌شود که از نظر رونویسی غیرفعال است

 

دگرفامینه‌ای شدن                        heterochromatization
[ژن‌شناسی] حالتی که در آن هوفامینه بر اثر مجاورت با دگرفامینه، به دگرفامینه تبدیل می‌شود

 

دگرفامینة  نهادی            constitutive heterochromatin
[ژن‌شـناسی] دگرفامینه‌ای که همیشه فشرده است و هیچگاه رونویسی نمی‌شود

 

دگرکوک                                                   scordatura
[موسیقی ] کوک غیرمعمول سازهای زهی

 

دگرگردان  واجدایش              segregation distorter, SD
[ژن‌شناسی] ژن یا عامل دیگری که نسبت واجدایش دگره‌ها را بر هم می‌زند

 

دگرگردی  واجدایش                    segregation distortion
[ژن‌شناسی ] بر هم ‌خوردن نسبت واجدایش دگره‌های ناجورتخم، که معمولاً بر اثر ناهنجاریهای کاستمانی رخ می‌دهد

 

دگره                                            variation 2, variant
[موسیقی ] نسخة تغییر‌یافتة یک ایدة موسیقایی بر مبنای تغییراتی که در دگرش از آنها استفاده شده است

 

دل‌قرمزی                                                      red heart
[جنگل] قرمزی بارز درون‌چوب سوزنی‌برگان و برخی پهن‌برگان که عامل آن نوعی قارچ است
دما‌آمایی  ریزموجی                     microwave tempering
[ فنّاوری غذا] افزایش دمای گوشت منجمد با استفاده از ریزموج

 

دماآمایی  سردخانه‌ای                    cold room tempering
[ فنّاوری غذا] افزایش تدریجی دمای گوشت منجمد در بخشی از سردخانه‌ که دمای آن بالای صفر است

 

دُم‌اسب                                                         cauda equina
[پایة پزشکی] مجموعه‌رشته‌های عصبی که از انتهای مخروط نخاعی به پایین می‌روند

 

دماوَردنما                                                  nepheloscope 2
[جَوّ] ابزار نشان‌دهندة تغییرات دما در زمانی که هوا به‌سرعت منبسط یا متراکم می‌شود

 

دمای  پایانی    endpoint temperature  endpoint temp,
[ فنّاوری غذا] دمایی که در آن عوامل بیماری‌زای فراوردة غذایی، به‌خصوص گوشتی، از بین می‌رود

 

دمای  خوددوام                        autogenous temperature
[محیط‌زیست] دمای تعادل در احتراق لجن که در آن حرارت تولیدی با اُفت حرارت برابر است و سبب می‌شود که احتراق به صورت خوددوام انجام ‌شود

 

دُم‌گیر                                                                    sting    
[هوایی] پایه‌ای بلند و لوله‌مانند که در تونل باد رو به جریان بالادست قرار دارد و مدل هواگرد با حداقل تزاحم (interference) بر روی آن نصب می‌شود

 

دُم‌موشی                                                              Buddleja
[ گیاهی ] سرده‌ای اغلب درختچه‌ای و گاهی درختی از دُم‌موشیان خزان‌دار و همیشه‌سبز با حدود 100 گونه که ارتفاع بلندترین آنها به 30 متر می‌رسد، اما ارتفاع بیشتر گونه‌های این سرده به‌‌‌ندرت بیشتر از پنج متر است

 

دُم‌موشیان                                                     Loganiaceae
[ گیاهی ] تیره‌ای از نعناسانان بالاروندة چوبی یا درختچه‌ای یا درختی با سیزده سرده و حدود 400 گونه که عمدتاً بومی نواحی گرمسیری جهان هستند، گیاهان این تیره ضمائمی برگ‌مانند در قاعدة دمبرگ و گلهایی مجتمع در خوشه‌های انتهایی دارند؛ حلقة ‌گلبرگها از چهار تا پنج لَپ همپوش تشکیل شده است و میوه‌های این تیره یا پوشینه‌ای یا شفت آبدار است

 

دِنابسپاراز                                           DNA polymerase,
 DNA-dependent DNA polymerase,
 DNA nucleotidyl transferase
[ژن‌شناسی ] زی‌مایه‌ای که یکی از رشته‌های مارپیچ دوگانة دِنا را الگوی ساخت دِنای تک‌رشته‌ای جدید قرار می‌دهد

 

دِناز                     DNase, deoxyribonuclease, DNAse
[ژن‌شناسی] زی‌مایه‌ای که پیوندهای نوکلئوتیدی دِنا را می‌شکند

 

دِنام  ?  دِنای مکمل

 

دِنای آمیژه‌ای                                            chimeric DNA
[ژن‌شناسی] مولکول دِنای نوترکیب که از دو یا چند توالی با خاستگاههای ژنی متفاوت حاصل شده است

 

دِنای حامل                                                     carrier DNA
[ژن‌شناسی ] دِنای غیراختصاصی که برای آسان‌سازی رسوب‌دهی و دست‌ورزی (manipulation) دِنای هدف به کار می‌رود

 

دِنای مکمل            copy DNA  complementary DNA,
[ژن‌شناسی ] دِنای تک‌زنجیره‌ای که مکمل رشتة رِنا است
اختـ . دِنام                                                        cDNA 
دِنای  نارمزگذار                               non-coding DNA
[ژن‌شناسی] هر توالی دِنایی که نه در رمزگذاری رِنا و نه در رمزگذاری پروتئین نقش دارد

 

دنده 1                                                                          lug
[تایر ] هر یک از آج‍های پهنی که در عرض رویه قرار دارند و توان کشانش (traction power) تایر را افزایش می‌دهند

 

دنده 2                                                                     rib 3
[ فنّاوری غذا] بخشی از لاشه که شامل دنده‌ها و ماهیچه‌های میان آنهاست

 

دوبرگینه                                                               bifolium
[ریاضی ] خمی در صفحه با معادلة 

 

دوبة  مخزنی                                                      tank barge
[دریایی ] نوعی دوبة دارای مخزن که از آن برای حمل کالای مایع استفاده می‌کنند

 

دوپایداری                                                  bistability
[شیمی ] توانایی یک سامانه برای حضور در دو حالت پایا پیش از رسیدن به یک حالت پایدار

 

دوخصلت‌مندی                                       amphoterism
[شیمی ] دارا بودن خاصیت واکنش‌‌دهی اسیدی و بازی

 

دوخصلت‌‌مندی پروتونی                             amphoprotism
[شیمی ] توانایی یک گونة شیمیایی در دادن و گرفتن پروتون

 

دودساز                              smoke generator, generator
[هوایی] افزاره‌ای برای تولید دود قابل رؤیت در هواپیماهای نمایشی یا تونل باد

 

دودکش  سفید                                            white smoker
[? اقیانوس‌شناسی، زمین] مجرایی گرمابی و دودکش ‌مانند در بستر اقیانوسها که آبهای گرم سفیدرنگی با دمای 30 تا 350 درجة سلسیوس از آن بیرون می‌آید

 

دودکش  سیاه                                              black smoker
[? اقیانوس‌شناسی، زمین ] مجرایی گرمابی و دودکش‌مانند در بستر اقیانوسها که آب گرم سیاه‌رنگی با دمای بیش از 350 درجة سلسیوس از آن بیرون می‌آید

 

دودوَک                                                             nystagmus
[? شنوایی‌شناسی] حرکات غیرارادی و ضرب‌آهنگی و سریع چشمها که ممکن است افقی یا عمودی یا چرخشی یا ترکیبی از آنها باشد

 

دودوَک‌نگاری  تصویری
 videonystagmography, VNG
[? شنوایی‌شناسی ] آزمون بررسی عملکرد دهلیز گوش درونی که در آن حرکات کاراندام‌شناختی چشم در خلال تحریک دستگاه دهلیزی با استفاده از دوربینهای فروسرخ مشاهده و ثبت می‌شود

 

دوربین اَبر                                                  cloud camera
[جَوّ] دوربینی با طراحی ویژه که در تهیة تصویر از اَبر برای تعیین محل و نحوة جابه‌جایی اَبر و درصد پوشش آسمان از آن استفاده می‌شود

 

دوربین تصویرسنجی              photogrammetric camera
[ نقشه‌برداری] دوربینی که برای تصویرسنجی به کار می‌رود

 

دوربین زمینی                                      terrestrial camera
[ نـقشه‌برداری ] دوربینی که برای عکسـبرداری از روی زمین طراحی شده است

 

دوربین  نقشه‌برداری ?  دوربین نقشه‌سازی
دوربین  نقشه‌سازی                               mapping camera
[ نقشه‌برداری] دوربینی که برای عکسبرداری در نقشه‌سازی به کار می‌رود
متـ . دوربین نقشه‌برداری                      surveying camera

 

دوربین هوایی                                              aerial camera
[نقشه‌برداری] دوربینی که برای عکسبرداری در هواگرد طراحی شده است

 

دوره                                      rotation, tree-age rotation
[جنگل] فاصلة زمانی میان زادآوری تا رسیدن درختان به دار قابل‌برداشت

 

دورة ارتعاش                                      period of vibration
[فیزیک] مدت‌زمان لازم برای تحقق یک ارتعاش کامل

 

دورة اقتصاد مبنا                                 financial rotation,
 economic rotation
[جنگل] دوره‌ای که در آن تعیین‌کنندة زمان برداشت یک عامل اقتصادی است که لزوماً ارتباطی با معیارهای فیزیکی رویشگاه ندارد

 

دورة تناوب کِشَند                                           tidal period
[? اقیانوس‌شناسی ] مدت‌زمان میان دو فراکِشَند یا دو فروکِشَند متوالی
متـ . دورة  کِشَند

 

دورة توده‌مبنا                                     stand-age rotation
[جنگل] مجموع دوره به‌اضافة زمان تأخیر در زادآوریِ (regeneration) توده

 

دورة حجم‌مبنا                                      physical rotation,
 technical rotation
[جـنگل] دوره‌ای که در آن برداشت زمانی صورت می‌گیرد که درختان به اندازه یا حجم معین و متناسب با معیارهای کارخانه‌های چوب‌بُری رسیده باشند

 

دورة زیست‌مبنا                                 biological rotation
[جنگل] دوره‌ای که در آن برداشت در هنگام مرگ درختان و قبل از پوسیدگی آنها انجام می‌شود

 

دورة  شتاب                                      acceleration period
[? خوردگی ] دوره‌ای از کاواک‌زایی و فرسایش برخورد مایع که پس از مرحلة شکل‌گیری فرا می‌رسد و در آن سرعت فرسایش از مقادیر نزدیک به صفر تا بیشینه افزایش می‌یابد

 

دورة  کِشَند  ?  دورة تناوب کِشَند

 

دوشاخة  همتاسازی                            replication fork
[ژن‌شناسی ] ساختاری دوشاخه که بر اثر باز شدن دو رشتة دِنای در حال همتاسازی به وجود می‌آید

 

دوشنوی                                                            diplacusis,
 paracusis duplicate, double hearing
[? شنوایی‌شناسی ] نوعی پراشنوی که در آن یک صدا به‌ صورت دو صدا شنیده می‌شود

 

دوقطبیت                                                            bipolarity
[سیاسی ] وضعیتی که در آن جهان به دو قطب رقیب از کشورها به رهبری دو ابرقدرت متخاصم تقسیم می‌شود

 

دوقلوی دگرشکلی         glide twin   deformation twin,
[زمین ] بلوری دوقلو که در نتیجة دگرشکلی در بلور قبلی به وجود می‌آید

 

دوقلویی دگرشکلی                      deformation twinning
[زمین ] دوقلویی یک بلور که در نتیجة لغزش به وجود آمده است

 

دوگانه‌گرایی                                                          dualism
[روان‌شناسی ] باور به اینکه ذهن و بدن دو قلمروِ مستقل با دو جوهر متمایزند که با یکدیگر تعامل دارند
دوگانه‌گویی                                                   doublespeak
[نظامی ] پنهان‌سازی مقصود واقعی در گفتار و نوشتار

 

دومحیط‌ دوست                                       amphiphilic,
 amphipathic
[شیمی] ویژگی ماده‌ای که در مولکولهای آن هر دو نوع گروه حلال‌دوست و حلال‌گریز وجود داشته باشد

 

دیپلماسی چندمسیره                 multi-track diplomacy
[سیاسی] پیشبرد دیپلماسی به ‌صورت هم‌زمان و هماهنگ از چند مسیر رسمی و غیررسمی، اما هماهنگ

 

دیپلماسی دومسیره                      twin-track diplomacy
[سیاسی ] پیشبرد دیپلماسی به‌ صورت هم‌زمان و هماهنگ از دو مسیر رسمی و غیررسمی

 

دیپلماسی مسیر دو                 second track diplomacy,
 track two diplomacy,
 citizen diplomacy
[سیاسی ] دیپلماسی‌ای که از مجاری غیررسمی مانند سفر ورزشکاران و هنرمندان یا تبادل ‌نظر دانشگاهیان و اندیشه‌وران دنبال می‌شود

 

دید                                                                        view    
[عمومی] جلوة بصری یک مکان یا گستره
متـ . چشم‌انداز، منظره
 
دیداری‌سازی  اطلاعات          information visualisation
[ کتابداری ] استفاده از توانمندیهای مفهومی و شناختی انسان برای درک بهتر اطلاعات پیچیده و انتزاعی به کمک بازنمودهای نگاشتاری

 

دیدبان                                    look-out man, look-out 1
[دریایی ] فردی که دیدبانی برعهدة اوست

 

دیدبانی                                          look-out 2, look-outs
[دریایی ] استفاده از کلیة وسایل و تجهیزات موجود اعم از دیداری و شنیداری برای پایش خطرات احتمالی در اطراف کشتی

 

دیرینه‌زلزله‌شناسی                               paleoseismology
[ژئوفیزیک] مطالعة زمین‌لرزه‌های پیش از تاریخ بر پایة شواهد زمین‌شناختی

 

دیم‌کاری                                                 dry farming,
 dryland farming, rainfed agriculture
[زراعت] کشت گیاهان در نواحی خشک و نیمه‌خشک با استفاده از نزولات جوّی و بدون آبیاری

 

دیواره                                                                   sidewall
[تایر ] بخشی از تایر که بین شانه و طوقه قرار دارد

 


ذ

 

ذات‌گرا                                                                  nativist 
[روان‌شناسی ] فردی که به ذات‌گرایی باور دارد

 

ذات‌گرایی                                                             nativism
[روان‌شناسی] نگرشی که بر اساس آن ذهن ساختارهای ذاتی معینی دارد و تجربه نقش محدودی در پدیدآیی معرفت ایفا می‌کند

 

ذرة  اَبر                                                        cloud particle
[جَوّ] هریک از اجزای اصلی تشکیل‌دهندة اَبر

 

ذره‌باران  ? زیست‌باران
ر

 

رآکتور  فراگرمایی ?  واکنشگاه فراگرمایی

 

رآکتور  گرمایی ?  واکنشگاه گرمایی

 

رابطة  مبدأ ـ مقصد                                         source-sink
[زراعت، گیاهی] رابطة میان دو بخش یک سامانه یا دو اندام یک گیاه در فرایند فتوسنتز (photosynthesis) که در آن یک بخش در حکم تولیدکننده، یعنی مبدأ، عمل می‌کند و بخش دیگر در حکم محل تجمع یا مصرف، یعنی مقصد

 

راحتی  سفر                                                     ride quality
[درون‌شهری ] میزان آسودگی و رضایتی که مسافر در یک وسیلة نقلیة در حال ‌حرکت از لحاظ شدت و بسامد ارتعاش، تاب، غلت، تکان ناشی از تغییر آهنگ شتاب و جز آن احساس می‌کند

 

رادار آشکارسازی اَبر                     cloud-detection radar
[جَوّ] راداری که برای آشکارسازی ذرات اَبر و متمایز کردن آنها از ذرات بزرگتر تشکیل‌دهندة بارش طراحی شده است

 

رادار شناخت دوست از دشمن
  identification friend or foe
[نظامی ] سامانه‌ای الکترونیکی در مخابرات برای شناسایی که به منظور فرمان و واپایش از طریق رادار طراحی شده است
اختـ . رشداد                                                           IFF

 

راستای  بدن  ?  راستای تدفین

 

راستای تدفین   skeletal orientation  burial orientation,
[باستان‌شناسی ] راستای قرار گرفتن جسد در هنگام تدفین
متـ . راستای  بدن                                 body orientation

 

راستای  گور                                          grave orientation
[باستان‌شناسی ] وضعیت چالة گور نسبت به چهار جهت اصلی

 

راستای  نَساآوند                            container orientation
[باستان‌شناسی ] وضعیت تابوت یا خمره یا هر آنچه حاوی بقایای جسد باشد نسبت به چهار جهت اصلی

 

راسته                                                                    sirloin  
[ فنّاوری غذا] بخشی از لاشة دام که در دو طرف ستون فقرات پیشتر از بالاران قرار دارد

 

رافلزیا                                                                  Rafflesia
[ گیاهی ] سرده‌ای انگلی از رافلزیائیان با پانزده تا نوزده گونه که همگی بومی آسیای جنوب شرقی هستند؛ این گیاهان ساقه و ریشه و برگ واقعی ندارند و تنها بخش قابل رؤیت آنها در بیرون از بافت میزبان، گلی درشت و پنج‌گلبرگی است که در گونه‌های مختلف ممکن است بیش از 100 سانتی‌متر قطر و تا ده کیلوگرم وزن داشته باشد؛ بو و ظاهر این گل مانند گوشتِ فاسد است که موجب جمع شدن مگس به‌ دور آن و انتقال گرده از گلهای نر به گلهای ماده می‌شود
? نام این سرده و تیرة منسوب به آن از نام سِر توماس استمفورد رافلز (Sir Thomas Stamford Raffles) حاکم بریتانیایی سوماترا گرفته شده است.

 

رافلزیائیان                                                   Rafflesiaceae
[ گیاهی ] تیره‌ای از مالپیگی‌سانان انگلی با سه سرده و حدود بیست گونه که در شرق و جنوب شرقی آسیا می‌رویند؛ این گیاهان ساقه و برگ و ریشه و هیچ‌گونه بافت فتوسنتزکننده (photosynthetic) ندارند و گلهای آنها بر روی ریشه‌ها یا بخشهای پایینی ساقة گیاه میزبان قرار دارد؛ برخی از این گیاهان انگل داخلی سرده‌ای از انگوریان هستند
ران                                                                        shank 2  
[ فنّاوری غذا] هر یک از اندامهای حرکتی پسین دام

 

رانة  گرانی‌سنج                                      gravimeter drift,
 gravity-meter drift,
 drift of gravimeter
[ژئوفیزیک] تغییر تدریجی و ناخواسته در مقدار مرجعی که بر اساس آن اندازه‌گیری گرانی انجام می‌شود

 

راهبرد  گردآوری  اطلاعات
 information gathering strategy
[کتابداری] رویکردها و فرایندهایی که اطلاع‌جویان برای دسترسی اطلاعات به کار می‌گیرند

 

راه عوارضی                                                           toll road
[درون‌شهری] راهی که با پرداخت عوارض می‌توان از آن عبور کرد

 

راهکنش                                                                tactics  
[نظامی] 1. نحوة به‌کارگیری نیروها در رزم 2. استفاده از حداکثر توان رزمی یگانها با آرایش و جابه‌جایی هماهنگ و منظم آنها در برابر دشمن

 

راهکنش‌شناس                                                      tactician
[نظامی] فردی که متخصص جابه‌جایی نیروها و به‌کارگیری آنها در میدان نبرد است

 

راهکنشی                                                              tactical 
[نظامی ] آنچه مربوط به به‌کارگیری نیروها در میدان نبرد است

 

راه‌گون‌اَبرتاوه‌ای                                 vortex cloud street
[جَوّ] راه‌گون‌اَبری که با تاوة غلتکی همراه است

 

رایاختمان                                                 cybernome
[ژن‌شناسی] نظامی هماهنگ از ساختارها و کارکردهای ثابت و متغیر یاختة زنده

 

رایاختمان‌شناسی                                    cybernomics
[ژن‌شناسی] مطالعة علمی رایاختمان شامل دانشهای ژنگان‌شناسی و رونوشتگان‌شناسی و پروتگان‌شناسی و دگرگشتگان‌شناسی (metabolomics)

 

رایزنش                                                                  caucus 
[سیاسی] گردهمایی گروهی محدود، معمولاً اعضای یک حزب سیاسی، برای تعیین خط‌مشی یا راهبرد یا نامزد انتخابات

 

ربط اطلاعاتی                               information relevance
[کتابداری] چگونگی انطباق مجموعه‌ای از مدارک یا مدرکی واحد با نیاز اطلاعاتی کاربر

 

رجحان پرچم                                   flag discrimination,
 cargo preference
[دریایی] اولویتی که یک دولت در جهت جذب کالا برای کشتیهایی که تحت پرچم آن به ثبت رسیده‌اند قائل است، صرفنظر از ملاحظات تجاری حاکم بر حمل کالا

 

رَخ  انحلال  فشاری  ?  رَخ انحلالی

 

رَخ انحلالی                                          solution cleavage
[زمین ] رَخی که با رگه‌های بازماندة انحلال‌ناپذیر یا سوگیری ترجیحی دانه‌های طویل یا ورقه‌های میکا مشخص می‌شود
متـ . رَخ انحلال فشاری          pressure solution cleavage

 

رخداد  آلودگی  هوا                        air pollution episode
[محیط‌زیست] افزایش نامعمول غلظت آلاینده‌های هوا در یک دورة زمانی که ممکن است موجب بیماری یا مرگ شود
رَخ  سنگِ  لوحی                                        slaty cleavage
[زمین ] رَخی که در آن حوزه‌های کشیده‌ای از انبوهه‌های کوارتز یا فلدسپار با لایه‌هایی از میکا از هم جدا می‌شوند

 

رَخ  فاصله‌دار                                          spaced cleavage
[زمین ] رَخی با حوزه‌های مشخص یا سطوحی که با نواحی فاقد رَخ از هم جدا می‌شوند

 

رَخ  قاعده‌ای                                              basal cleavage
[زمین] رَخی کانیایی به موازات صفحة قاعده‌ای

 

رَخ  کنگره‌ای                                  crenulation cleavage
[زمین] رَخی ناشی از سوگیری ترجیحی لایه‌های سنگ یا دانه‌های کانی که بر اثر چین‌خوردگی ریزمقیاس به ‌وجود می‌آید

 

رَخ  مدادی                                               pencil cleavage
[زمین] رَخی که باعث شکسته شدن سنگ به‌ صورت قطعات دراز و کشیده، شبیه به مداد، می‌شود
متـ . ساختار مدادی                                pencil structure

 

رُخ‌نما                                                           profile 1
[?پروتگان‌شناسی] خلاصه یا تحلیلی سامان‌یافته از داده‌ها، اغلب به ‌صورت نـمودار یا جدول، که صفات و مشخصه‌های بارز آنها را نشان می‌دهد

 

رُخ‌نمانگاری                                                  profiling
[? پروتگان‌شناسی] تهیة یا ترسیم رُخ‌نما

 

رُخ‌نمانگاری  پروتگان                       proteomic profiling
[? پروتگان‌شناسی] استفاده از برچسبهای شیمیایی برای گروههایی فعال از پروتئین‌ها در مخلوطهای پیچیده و نیز تشخیص نقش کارکردی این گروهها

 

رُخ‌نمانگاری پروتئین                              protein profiling
[? پروتگان‌شناسی] تهیة فهرست کاملی از پروتئینها و پپتیدهای یک سامانة زیستی در زمانی معین

 

رُخ‌نمای پروتئین                                   protein profile
[? پروتگان‌شناسی] مجموعة کاملی از پپتیدها و پروتئینهای یک نمونة خاص که در رُخ‌نمانگاری پروتئین بازنمایی می‌شود

 

ردة قطری                                                   diameter class
[جنگل] بازه‌ای که دامنه‌ای از قطرهای ساقة درختان برای طبقه‌بندی و بهره‌برداری در آن قرار می‌گیرد

 

ردة مزدوجی                                            conjugacy class
[ریاضی] مجموعة همة اعضایی از یک گروه که با عضو مفروضی از گروه مزدوج‌اند

 

رژیم  گیاه‌پایه                                         plant-based diet
[تغذیه] برنامه‌ای غذایی که در آن بخش اعظم انرژی و مواد مغذی با غذاهای گیاهی تأمین می‌شود

 

رُس آهکی                                                calcareous clay
[زمین] رُسی حاوی مقدار قابل ‌توجهی کلسیم‌کربنات

 

رسا  ? رسانش استخوانی

 

رساسازی اطلاعات                  information articulation,
 articulation of information
[کتابداری] شیوة عرضـة اطلاعات به‌ گونه‌ای که کاربر بتواند به‌راحتی به آن دست یابد یا آن را درک کند

 

رسانش استخوانی                                  bone conduction
[? شنوایی‌شناسی ] انتقال صدا به حلزون از راه ارتعاش جمجمه
اختـ . رسا                                                           BC
رسانش استخوانی مطلق
       absolute bone conduction
[? شنوایی‌شناسی] رسانش استخوانی در وضعیتی که مجرای شنوایی دو گوش کاملاً مسدود است
اختـ . رسای مطلق                                       absolute BC

 

رسانش استخوانی نسبی        relative bone conduction
[? شنوایی‌شناسی] رسانش استخوانی در وضعیتی که مجرای شنوایی دو گوش کاملاً مسدود نیست
اختـ . رسای نسبی                                        relative BC

 

رسانش  هوایی                                           air conduction
[? شنوایی‌شناسی] انتقال صدا به گوش درونی از طریق مجرای شنوایی و گوش میانی
اختـ . رسه                                                             AC

 

رسانندگی بی‌تقارن             asymmetrical conductivity
[فیزیک] تغییر رسانندگی در سطح مقطع جسم رسانایی که نسبت به محور تقارن یکنواخت نیست

 

رسانندگی  یکسویه                    unilateral conductivity
[فیزیک] ویژگی آرمانی هر جزء مداری که جریان را فقط در یک جهت هدایت می‌کند

 

رسای  مطلق ?  رسانش استخوانی مطلق

 

رسای  نسبی ?  رسانش استخوانی نسبی

 

رسوب آب‌سو                                       waterside deposit
[? خوردگی] نمک و رسوب سختی که در سطوح داخلی دیگهای بخار و برجهای خنک‌کننده بر اثر آب و محصولات خوردگی و نهشته‌های عملیات شیمیایی، مانند پخش‌کننده‌ها و بازدارنده‌های موجود در آن ایجاد می‌شود
متـ . رسوب سمت آب

 

رسوب آتش‌سو                                        fireside deposit
[? خوردگی] رسوب بالقوه خورندة حاصل از احتراق سوختهایی که سرباره تولید می‌کنند
متـ . رسوب  سمت  آتش

 

رسوب زیست‌زاد                            biogenous sediment,
 biogenic sediment
[? اقیانوس‌شناسی، زمین] رسوباتی که گیاهان یا جانورانی مانند آبسنگهای مرجانی یا پوستة صدفها یا اسکلت دیاتومه‌ها (Diatoms) یا شعاعیان (Radiolaria) یا روزن‌داران (Forami-nifera) یا کوکولیتوفورها (Coccolithophora) ایجاد می‌کنند

 

رسوب  سمت آب  ?  رسوب آب‌سو

 

رسوب سمت آتش  ?  رسوب آتش‌سو

 

رسوب سنگ‌زاد                            lithogenous sediment
[? اقیانوس‌شناسی، زمین] رسوباتی متشکل از ترکیبات معدنی که در نتیجة هوازدگی صخره‌ها ایجاد می‌شوند

 

رسوب کیهان‌زاد                       cosmogenous sediment,
 cosmic sediment
[? اقیانوس‌شناسی، زمین] رسوبات حاصل از ته‌نشینی غبارهای کیهانی یا ذرات ریز شخانه‌ای در محیطهای رسوبی

 

رسه  ? رسانش هوایی

 

رسید  مستقیم                                              direct arrival
[ژئوفیزیک] انرژی ثبت‌شدة موجی که مسیر بین چشمه و گیرنده را به‌ طور مستقیم یا کمی مایل، بدون بازتاب و شکست، طی می‌کند
رسیدن پنیر                                             cheese ripening
[فنّاوری غذا] فرایندی که در طی آن طعم و بافت پنیر به حد مطلوب می‌رسد

 

رسیده‌چوب                                                    adult wood,
 mature wood, outer wood
[جنگل] همة بافت چوبی بیرون هستة جوان‌چوب که در آن یاخته‌ها از نظر ابعاد و ساختار کاملاً تکامل یافته‌اند

 

رسیده‌سازی گوشت                                         meat aging
[فنّاوری غذا] فرایندی که در آن با آویختن لاشه، گوشت ترد می‌شود و عطر و طعم آن بهبود می‌یابد

 

رشتة الگو  ? رشتة نارمزگذار

 

رشتة  بامعنا  ?  رشتة رمزگذار

 

رشتة پادرمزگذار  ? رشتة نارمزگذار

 

رشتة پادمعنا  ? رشتة نارمزگذار

 

رشتة پیرو                                           lagging strand
[ژن‌شناسی] رشته‌ای از دِنا که به ‌طور گسسته به دنبال همتاسازی رشتة پیشرو ساخته می‌شود

 

رشتة پیشرو                                        leading strand
[ژن‌شناسی] رشته‌ای از دِنا که در فرایند همتاسازی به ‌طور پیوسته در?5 به ?3 ساخته می‌شود

 

رشتة رمزگذار                                      coding strand,
 non-transcribed strand
[ژن‌شناسی ] رشته‌ای از مارپیچ دِنا که توالی آن مشابه توالی رِناپ ژن مربوط است
متـ . رشتة  بامعنا                                        sense strand
      رشتة  مثبت                                          plus strand
      رشتة  ناالگو                             non template strand

 

رشته‌ماند                                                     sloven, beard
[جنگل] زوائد بخش قطع‌شدة تنة درخت که به صورت رشته‌هایی بر روی کُنده یا در انتهای گِرده‌بینه به چشم می‌خورد

 

رشتة  مثبت  ?  رشتة رمزگذار

 

رشتة  منفی  ?  رشتة نارمزگذار

 

رشتة  ناالگو  ?  رشتة رمزگذار

 

رشتة نارمزگذار                             non-coding strand,
 transcribed strand
[ژن‌شناسی] رشته‌ای از مارپیچ دوگانة دِنا که رمزگذار نیست و مکمل رشتة رمزگذار است
متـ . رشتة  الگو                                     template strand
      رشتة  پادرمزگذار                          anticoding strand
      رشتة  پادمعنا                                 antisense strand
      رشتة  منفی                                             minus strand

 

رشداد ? رادار شناخت دوست از دشمن

 

رشدمایه                                                              substrate
[محیط‌زیست] هر ماده‌ای که نیاز غذایی و بستر زیستِ ریزاندامگانها را فراهم کند

 

رشک                                                                     envy    
[روان‌شناسی ] هیجان منفی و ناشی از ناخشنودی و انزجار حاصل از مشاهدة پیشرفت و موفقیت دیگری
رشک  قضیب                                                   penis envy
[روان‌شناسی ] اشتیاق مادینه برای تملک اندام جنسی نرینه

 

رصدخانة  ام.ام.تی.           MMT Observatory, MMTO
[? نجوم رصدی] رصدخانه‌ای که مؤسسة اسمیت ‌سونین و دانشگاه آریزونا آن را به ‌طـور مشترک اداره می‌کنند و تلسکوپ ام.ام.تی. 5/6 متری در آن قرار دارد

 

رفتار اطلاعاتی                    information behaviour, IB
[ کتابداری] کنش انسان در مواجهه با منابع و مجراهای اطلاعاتی

 

رفتار سلامت‌محور                                 health behaviour
[علوم سلامت] رفتارهایی که فرد برای به ‌دست ‌آوردن یا حفظ یا بازیابی سلامت و پیشگیری از بیماری انجام می‌دهد

 

رفتار کاربری اطلاعات          information use behaviour
[کتابداری] کنش عینی یا ذهنی حاصل از پیوند اطلاعات کسب‌شده و دانش فرد

 

رفتگی اصطکاکی                        fretting   fretting wear,
 [? خوردگی] نوعی رفتگی بر اثر حرکت ارتعاشی یا نوسانی با دامنة محدود که حاصل آن جدا شدن ذرات بسیار ریز از سطح تماس است

 

رفتگی  خستگی                                            fatigue wear
[? خوردگی] رفتگی سطح یک قطعه بر اثر شکست حاصل از خستگی ماده

 

رفتگی  سایشی                                           abrasive wear
[? خوردگی] تخریب مکانیکی سطح ماده بر اثر حرکت نسبی آن در تماس با سطحی دیگر یا در تماس با ذرات جامد

 

رفتگی  فرسایشی                                         erosive wear
[? خوردگی] نوعی رفتگی در جدارة داخلی تجهیزات انتقال شاره‌ها که بر اثر برخورد ذرات جامد یا فرسایش دوغابی یا برخورد قطرکهای مایع یا فرسایش کاواکی پدید می‌آید

 

رقص  محوری  ?  ناوش

 

رگبار خاکستر  ?  ریزش ‌خاکستر

 

رگه                                                              stratum
[باستان‌شناسی] نهشتة منفرد همگون و همجنس و همرنگ باستانی که در لایه‌نگاری قابل مشاهده باشد

 

رگه‌گان  اَبر                                                   cloud streaks
[جَوّ] انبوهه‌هایی از اَبر که در امتداد مسیرهای باریک، مستقیم یا خمیده، قرار گرفته باشند

 

رمزة  آغازش                                          initiation codon,
 start codon, initiator codon
[ژن‌شناسی] رمزه‌ای در رِناپ که در جریان ترجمه، نخستین آمینواسید پروتئین درحال‌ساخت را تعیین می‌کند
متـ . آغازگر2                                                                             initiator 2
      آغازگاه  ترجمه                        translation initiation
 site

 

رِنابسپاراز                                            RNA polymerase,
 DNA-dependent RNA polymerase
[ژن‌شناسی] زی‌مایه‌ای که رشتة پادمعنای مارپیچ دوگانة دِنا را الگوی ساخت رِنای تک‌رشته‌ای قرار می‌دهد
متـ . رونوشتاز                                            transcriptase

 

رِناتک  ?  رِنای تداخلگر کوچک

 

رِناخاموشی  ?  تداخل رِنایی
رِناز                                                 RNase, ribonuclease
[ژن‌شناسی] زی‌مایه‌ای که پیوندهای نوکلئوتیدی رِنا را می‌شکند

 

رِنام  ?  رِنای پادمعنا

 

رِنای بازدارندة  کوچک ? رِنای تداخلگر کوچک

 

رِنای پادمعنا                              antisense RNA, aRNA,
 asRNA
[ژن‌شناسی] مولکول تک‌رشته‌ای رِنا که توالی نوکلئوتیدی آن مکمل توالی نوکلئوتیدی رِنای بامعنا یا رِنای پیک است
متـ . رِنای  مکمل                         complementary RNA
اختـ . رِنام                                                        cRNA  

 

رِنای تداخلگر  کوچک                  mall interfering RNA
[ژن‌شناسی ] رِنای کوچک 21 تا 22 نوکلئوتیدی که در تجزیه و منع رونویسی رِنا نقش دارد
اختـ . رِناتک                                                     siRNA 
متـ . رِنای بازدارندة کوچک             small inhibitory RNA

 

رِنای  مکمل  ?  رِنای پادمعنا

 

رنگدانة  گوشت  عمل‌آمدة پخته
 cooked cured-meat pigment
[فنّاوری غذا] رنگدانة حاصل از گلبولهای قرمز خون دام که از فراورده‌های جانبی هر مجتمع کشتارگاهی است
اختـ . رنگوپخت                                                 CCMP 

 

رنگ‌رفتگی                                                          chlorosis
[محیط‌زیست] بی‌رنگ‌شدگی اندامهای سبز گیاهان بر اثر بیماری یا کمبود مواد غذایی یا تأثیر آلاینده‌های هوا

 

رنگوپخت ?  رنگدانة گوشت عمل‌آمدة پخته

 

روال جوش                                               weld procedure
[متالورژی] سامانة کامل جوشکاری شامل متغیرهای عمده‌ای مانند مواد و هندسة اتصال و تنظیم و راه انداختن تجهیزات و تنظیم جریان گاز یا برق و دماهای مراحل مختلف

 

روال خروج                                check-out procedure
[ گردشگری] تشریفاتی که در زمان خروج مهمان انجام می‌شود

 

روال ورود                                    check-in procedure
[ گردشگری] تشریفاتی که در زمان ورود مهمان انجام می‌شود

 

روان‌پویه‌                                             psychodynamics 1
[روان‌شناسی] الگوی نیروهای برانگیزندة خودآگاه یا ناخودآگاه که منجر به رخداد یا حالت روان‌شناختی خاصی می‌شود

 

روان‌پویه‌شناسی                                  psychodynamics 2
[روان‌شناسی] هر دیدگاهی که بر جنبه‌های تحول و تغییر و تعامل فرایندهای ذهنی و هیجانی و انگیزشها و سائقها تأکید داشته باشد

 

روان‌درمانی روان‌کاوانه
 psychoanalytic psychotherapy
[روان‌شـناسی] درمـان بـه روش روان‌کـاوی سنـتی یـا یکـی از گـونه‌هـای خـاص آن نظـیر روان‌ درمانـیِ روان ‌پویشـی (psychodynamic psychotherapy)

 

روان‌شناسی  تحلیلی
                     analytic psychology
[روان‌شناسی ] شیوه‌ای از مطالعه و تفسیر روان و اختلالهای آن بر اساس ارزشهای فلسفی و نمادها و تصاویر ازلی (primordial) و سائق خودکامرواسازی (self fulfillment) که کارل یونگ آن را پایه‌گذاری کرده است
روان‌شناسی  ژرفا‌نگر                           depth psychology
[روان‌شناسی ] رویکردی عمومی در روان‌شناسی و روان‌درمانی که منشأ آشفتگیها و هیجانات را در فرایندهای ذهنی ناخودآگاه جستجو می‌کند

 

روان‌کاو                                      psychoanalyst, analyst
[روان‌شناسی] درمانگری که آموزشهای نظری و عملی روان‌کاوی را دیده است و از فنون روان‌کاوی در درمان اختلالات روانی بهره می‌برد

 

روان‌کاوانه                                                 psychoanalytic
[روان‌شناسی] ویژگی آنچه مبتنی بر رویکرد روان‌کاوی است

 

روان‌کاو  غیرپزشک                                          lay analyst
[روان‌شناسی] فرد آموزش‌دیده‌ای که در حوزة روان‌کاوی غیرپزشکی فعالیت می‌کند و پزشک نیست

 

روان‌کاوی                                                 psychoanalysis
[روان‌شناسی] رویکردی به ذهن و اختلالهای روانی و نحوة درمان آنها با این فرض اساسی که بیشتر فعالیتهای ذهنی و پردازش آنها در ضمیر ناخودآگاه رخ می‌دهد

 

روان‌کاوی  ادبیات                      literary psychoanalysis
[روان‌شناسی] کاربرد روان‌کاوی در تفسیر متون ادبی

 

روان‌کاوی  با  نظارت
 control analysis, supervised analysis,
 supervisory analysis
[روان‌شناسی] درمان روان‌کاوانه‌ای که کارآموز با نظارت و راهنمایی روان‌کاو مجرب انجام می‌دهد

 

روان‌کاوی  سنتی                   orthodox psychoanalysis,
 classical psychoanalysis
[روان‌شناسی] درمان روان‌کاوانه‌ای که بی‌هیچ جرح و تعدیلی به راهکارهای بنیادین زیگموند فروید پایبند است

 

روان‌کاوی  غیرپزشکی                                    lay analysis
[روان‌شناسی] درمان روان‌کاوانه‌ای که فرد غیرپزشکی انجام می‌دهد که در حوزة نظری و عملیِ روان‌کاوی آموزش دیده است

 

روان‌کاوی کاربردی                     applied psychoanalysis
[روان‌شناسی ] به‌‌کارگیری اصول روان‌کاوی در حوزه‌هایی غیر از حوزة بالینی مانند ادبیات و هنر و دین

 

روان‌کاوی کودک                                         child analysis
[روان‌شناسی ] استفاده از اصول روان‌کاوی برای درمان کودکان

 

روان‌کاوی  مستقیم                       direct psychoanalysis
[روان‌شناسی] استفاده از فنون جرح‌وتعدیل‌شدة روان‌کاوی برای ارتباط مستقیم با ضمیر ناخودآگاه بیمار روان‌پریش

 

روان‌کاوی  ناسنجیده                       wild psychoanalysis
[روان‌شناسی] نوعی روان‌کاوی مبتنی بر برداشت سطحی و شتابزده که از روشها و فنون اصلی روان‌کاوی فاصله می‌گیرد و به اندرزدهی مستقیم به بیمار و تفسیر رفتار او، پیش از آنکه برای شنیدن آنها آمادگی داشته‌باشد، می‌پردازد

 

روان‌نژندی انتقال                         transference neurosis
[روان‌شناسی] در روان‌کاوی، واکنشهای روان‌نژندانه‌ای که فرایند انتقال آنها را ایجاد می‌کند اما ناشی از احیا و تجربة مجدد تعارضها و ضربه‌های روانی (trauma) در دوران کودکی بیمار هستند

 

روتختی                                          bedspread, bedcover
[ گردشگری] پارچه‌ای غالباً طرح‌دار که بر روی تخت می‌اندازند

 

روت‌سازی داغ                                              hot stripping
[? خوردگی ] برداشتن و زدودن لایة رنگ با فرایندی شیمیایی که معمولاً در آن از محلول قلیایی داغ استفاده می‌شود
روت‌سازی سرد                                          cold stripping
[? خوردگی] برداشتن و زدودن لایة رنگ غالباً به روش غوطه‌وری در دمای محیط

 

روجوش                                    weld face, face of weld
[متالورژی] سطح آخرین مادة جوشی که بر روی قطعه می‌نشیند

 

روریز                                                                  dressing 1
[فنّاوری غذا] مخلوط روان مواد غذایی و طعم‌دهنده که برای تزیین و خوش‌طعم‌ کردن بر روی غذا می‌ریزند

 

روریزی                                                               dressing 2
[فنّاوری غذا] افزودن روریز بر روی غذا برای تزیین و خوش‌طعم‌ کردن آن

 

روز  اَبری                                                          cloudy day
[جَوّ] روزی که در بیشتر ساعات آن بیش از 75 درصد آسمان از اَبرهای کدر پوشیده شده است

 

روزاک ? روزدریافت برآوردی ایمن و کافی

 

روزدریافت برآوردی ایمن و کافی
 estimated safe and adequate daily
 dietary intakes
[تغذیه] مقدار دریافت توصیه‌شده برای آن دسته از مواد مغذی که اطلاعات کافی برای تدوین «رواداشت رژیمی توصیه‌شدة» آنها وجود ندارد
اختـ . روزاک                                                  ESADDIs

 

روز قمری  ?  روز کِشَندی

 

روز کِشَندی                                                        tidal day
[? اقیانوس‌شناسی، نقشه‌برداری] فاصلة زمانی میان دو عبور متوالی ماه از یک نصف‌النهار
متـ . روز قمری                                                lunar day

 

روزمینی                                                                epigeal 
[زراعت] ویژگی گیاهی که در هنگام جوانه زدن بذر لپه‌های آن در بالای سطح خاک قرار می‌گیرد

 

روزنه                                                          loophole
[نظامی] منفذ یا شکافی باریک در دیوار سنگر که از آن تیراندازی می‌کنند

 

روزهای خارج از اجاره                                  off-hire days
[دریایی] تعداد روزهایی که کشتی در وضعیت خارج از اجاره است

 

روز یخی                                                                ice day
[جَوّ] در اقلیم‌شناسی، روزی که بیشینة دمای هوا در ابزارپوش به بیش از صفر درجة سلسیوس نمی‌رسد

 

روساخت رویه                                     top cap, tread cap,
 toe cap
[تایر] لایة فوقانی و نقش‌دار رویه

 

روش تدفین                                         mortuary practice
[باستان‌شناسی] شیوة عملی اجرای آداب و رسوم تدفین درگذشتگان در یک جامعه

 

روش واپایی                                              control method
[جنگل] رویکردی در مدیریت جنگل بر پایة مجموعه‌ای از آماربرداری‍های صد‌درصد یا نمونه‌ای از موجودی سر پا برای واپایی مستمر روند پراکنش قطری درختان

 

روغن  طوقه                                bead butter, bead lube
[تایر] لیزانة (lubricant) لازم برای جلوگیری از صدمه دیدن تایر و جااندازی آسان آن بر روی رینگ (rim)
روگاه                                            fairway, mid-channel
[دریایی] بخشی از آبهای ناوش‌پذیر در رودخانه‌ها و بین بنادر و ورودی بنادر که علامت‌گذاری شده است

 

روناس                                                                    Rubia  
[ گیاهی ] سرده‌ای از روناسیان علفی و نیمه‌درختچه‌ای چندسالة خزنده یا بالارونده با حدود 60 گونه که بومی افریقا و نواحی معتدل آسیا و امریکا هستند؛ گلهای کوچک آنها پنج گلبرگ به رنگ زرد کم‌رنگ دارد و گل‌آذین‌شان خوشه‌ای متراکم است؛ از ریشة این گیاهان رنگ سرخ تهیه می‌کنند

 

روناسیان                                                           Rubiaceae
[گیاهی] تیره‌ای از گل‌سپاسی‌سانان غالباً درختچه‌ای و گاهی درختی یا بالارونده یا علفی با حدود 600 سرده و 6000 گونه که در مناطق گرم مرطوب بالاترین تنوع را دارند؛ آرایش برگها معمولاً متقابل با ظاهری فراهم است و گلهایشان معمولاً دوجنسی و جام و کاسة آنها چهار تا پنج لَپی است و چهار تا پنج پرچم و دو برچه دارند

 

رونوشتاز  ?  رِنابسپاراز

 

رونوشت‌تن                                       transcriptosome
[ژن‌شناسی] همتافتی از پروتئینها که در رونویسی یک ژن نقش فعال دارد

 

رونوشتگان                                          transcriptome
[ژن‌شـناسی] مجموعة رونوشتـهای مربوط به ژنهای بـیان‌شدة یک ژنگان
متـ . ژنگان بیان‌شده                           expressed genome

 

رونوشتگان‌شناسی                              transcriptomics
[ژن‌شناسی] مجموعة روشهایی که در تجزیه و تحلیل رونوشتگان یاخته و برخی اندامکهای درونی آن به کار می‌رود

 

روی نقشه                                                            map face
[نقشه‌برداری] سویی از برگ نقشه که نقشه بر روی آن چاپ شده است

 

رویکرد  بازساختی ـ واپسرو
 regressive-reconstructive approach
[روان‌شناسی] روشی در روان‌درمانی که در آن مُراجع تشویق می‌شود تا موقعیتهای هیجانی شدید ضربه‌زا را که در مراحل پیشین زندگانی رخ داده است دوباره تجربه کند

 

رویه                                                                       tread 1   
[تایر] بیرونی‌ترین بخش تایر، شامل آج و بستر آن، که با سطح جاده تماس دارد

 

ریاضت‌طلبی                                                      asceticism
[روان‌شناسی] خصوصیتی در فرد یا شیوة زندگی او مبتنی بر خودداری و چشم‌‌پوشی از لذت و انجام دادن فعالیتهایی مانند روزه گرفتن و سکوت و انزواجویی و کَف‌ّنفس بدنی

 

ریز                                           tremolo, tremolando
[موسیقی] تکرار سریع و ممتد یک نغمه و گاه دو نغمه

 

ریزآرایة پروتئین  ? تراشة پروتئین

 

ریزبلور                                                          microcrystal
[زمین] بلوری که ماهیت بلورین آن فقط در زیر ریزبین/ میکروسکوپ قابل تشخیص است

 

ریزبین  فراصوتی                         ultrasonic microscope
[فیزیک] نوعی ریزبین/ میکروسکوپ که با استفاده از امواج فراصوتی کار می‌کند
متـ . میکروسکوپ  فراصوتی
ریزش ‌خاکستر                                                       ash fall
[زمین] ریزش خاکستر هوابُرد از ابر فورانی
متـ . رگبار خاکستر                                        ash shower

 

ریزگان                                                    microflora,
 normal microbial flora, flora
[? میکرب] در میکرب‌شناسی، مجموعة ریزاندامگانهایی که به‌ طور طبیعی در محیط یا محل خاصی وجود دارند
متـ . ریزگان طبیعی                                     normal flora

 

ریزگان طبیعی  ? ریزگان

 

ریزگان  گذرا                                        transient flora
[? میکرب] ریزگان غیربیماری‌زا یا بالقوه بیماری‌زایی که مدت کوتاهی در بدن ساکن می‌شود

 

ریزگان  مقیم                                        resident flora,
 commensal flora
[? میکرب] ریزگان‍ی که در یک مقطع سنی و برای مدتی طولانی در اندامی مانند روده یافت می‌شود

 

ریشة  چوبی                                                    woody root
[جنگل] ریشه‌ای که حاوی بافت چوبی ثانویه است

 

ریشه‌سطحی                                             shallow-rooted
[جنگل، زراعت] ویژگی گیاهی که همه یا بخش عمدة ریشه‌های آن نزدیک به سطح خاک رشد ‌کند

 

ریشه‌عمقی                                                     deep-rooted
[جنگل، زراعت] ویژگی گیاهی که ریشه‌های آن در اعماق خاک رشد می‌کند

 

ریل اصطکاکی                                                  friction rail
[ریلی] ریلی متفاوت با ریل حرکتی که در سرعت‌گیرها به کار می‌رود و با اعمال نیرویی معین به دو طرف چرخهای خط‌نورد، سرعت آنها را در تپة تنظیم کاهش می‌دهد

 

ریل‌بندبُر                                                tie saw, tie shear
[ریلی ] ماشینی برای کار در خط مجهز به تیغه‌های اره‌مانند یا ابزار برش که با آن ریل‌بند را به سه بخش تقسیم می‌کنند تا به‌آسانی بتوان آنها را از زیر خط بیرون کشید
متـ . تراورس‌بُر

 

ریل‌بند پل                               bridge tie, bridge timber
[ریلـی] ریل‌بنـدی چـوبی کـه در ابـعادی بـزرگـتر از معـمول تهـیه می‌شود تـا بتـوان از آن بر روی پلـهای دارای عرشـة بـاز استفاده کرد
متـ . تراورس پل

 

ریل‌بند تاب‌خورده                                             warped tie
[ریلی] ریل‌بندی چوبی که بر اثر تر و خشک شدن تغییر شکل یافته است
متـ . تراورس تاب‌خورده

 

ریل‌بند ترکیبی                                            composite tie
[ریلی] ریل‌بندی ساخته‌شده از مصالح گوناگون که با ماده‌ای چسبناک به هم متصل شده‌اند
متـ . تراورس ترکیبی

 

ریل‌بند تیشه‌ای                                                    adzed tie
[ریلی] ریل‌بندی چوبی که در محل با تیشه به شکل مناسب بازسازی شده باشد
متـ . تراورس تیشه‌ای

 

ریل‌بند درز ? ریل‌بند درز ریل
ریل‌بند درز ریل                                                     joint tie
[ریلی] ریل‌بندی که زیر درز پیچی (bolted joint) قرار می‌گیرد
متـ . ریل‌بند  درز، تراورس  درز  ریل

 

ریل‌بند سرو کپکی                                               peaky tie
[ریلی] ریل‌بندی تهیه‌‌شده از چوب درخت سرو کپک‌زده
متـ . تراورس سرو کپکی

 

ریل‌بند سنگی                 stone block   stone-block tie,
[ریلی] نوعی ریل‌بند قدیمی از جنس سنگ
متـ . تراورس سنگی

 

ریل‌بند سوراخ‌دار                                                 bored tie
[ریلی] ریل‌بندی که برای سهولت کار، پیشتر آن را در محل نصب زینچه سوراخ کرده‌اند
متـ . تراورس سوراخ‌دار

 

ریل‌بند  سه‌گوش             triangular tie  three-sided tie,
[ریلی] ریل‌بند چوبی سه‌ضلعی که از آن در آستانة سدة بیستم استفاده می‌شد
متـ . تراورس سه‌گوش

 

ریل‌بند شیاردار                                               grooved tie
[ریلی] ریل‌بندی که بر آن شیاری برای استقرار دندانة زینچة فلزی در محل نشیمنگاه ریل ایجاد شده است
متـ . تراورس شیاردار

 

ریل‌بند طولی                                          longitudinal tie,
 longitudinal timber
[ریلی] ریل‌بندی که در زیر ریل و در طول آن کار گذاشته می‌شود
متـ . تراورس طولی

 

ریل‌بند غیرچوبی                                           substitute tie
[ریلی] هر نوع ریل‌بندی که از جنسی غیر از چوب ساخته شده باشد
متـ . تراورس غیرچوبی

 

ریل‌بند فرسوده                                                    failed tie
[ریلی] ریل‌بندی که کارایی خود را از دست داده است
متـ . تراورس فرسوده

 

ریل‌بند کپکی                                                        dotty tie
[ریلی] ریل‌بندی چوبی که قارچ بر روی آن رشد کرده باشد
متـ . تراورس کپکی

 

ریل‌بندکِش                                                     tie extractor
[ریلی] ماشینی که ریل‌بندهای کهنه و معیوب را از زیر ریل بیرون می‌کشد
متـ . تراورس‌کِش

 

ریل‌بندکوب                                                       tie inserter
[ریلی] ماشینی که ریل‌بندهای جدید را در زیر ریل جا می‌دهد
متـ . تراورس‌کوب

 

ریل‌بند کوتاه                                          short tie, stub tie
[ریلی] ریل‌بندی که طول آن کوتاهتر از حد استاندارد است
متـ . تراورس کوتاه

 

ریل‌بند کهنه                                                   marginal tie
[ریلی] ریل‌بندی که هنوز قابل استفاده است، ولی ممکن است تا بازدید بعدی یا پایان چرخة تعویض ریل‌بند دوام نداشته باشد
متـ . تراورس کهنه

 

ریل‌بندگذار                                                         tie spacer
[ریلی] ماشینی که ریل‌بندها را در طول خط و در فاصله‌های پیش‌بینی‌شده قرار می‌دهد
متـ . تراورس‌گذار
ریل‌بندگیر                                                          tie nipper
[ریلی] ابزاری برای محکم نگهداشتن ریل‌بند در هنگام کوبیدن میخ
متـ . تراورس‌گیر

 

ریل‌بندگیر دستی             tie tongs  one-man tie tongs,
[ریلی] ابزاری یک‌نفره متشکل از دو قلاب لولاشدة نوک‌تیز و دو دسته برای بیرون کشیدن یا جاگذاری ریل‌بند که هر دو دستة آن در دستان یک نفر قرار می‌گیرد
متـ . تراورس‌گیر دستی

 

ریل‌بندگیر دونفره                               two-man tie tongs
[ریلی] ابزاری دونفره متشکل از دو قلاب لولاشدة نوک‌تیز و دو دسته برای بیرون کشیدن یا جاگذاری ریل‌بند که هر دستة آن در دستان یک نفر قرار می‌گیرد
متـ . تراورس‌گیر دونفره

 

ریل‌بند لای‌بتن                                                      spot tie
[ریلی] ریل‌بندی که در عملیات روسازی خط به‌ طور کامل در داخل بتن قرار می‌گیرد
متـ . تراورس لای‌بتن

 

ریل‌بند لبه‌گِرد                                                      wane tie
[ریلی ] ریل‌بندی چوبی که یک یا دولبة زبرین آن گرد است
متـ . تراورس لبه‌گِرد

 

ریل‌بند مغزکنار                  wing tie  heart and back tie,
[ریلی] ریل‌بندی چوبی که مغز چوب در میانة یک سوی آن قرار گرفته باشد
متـ . تراورس مغزکنار

 

ریل‌بند مغزگوشه                                           quartered tie
[ریلی] ریـل‌بندی چـوبی که مغز چوب در یکی از گوشه‌های آن قرار گرفته باشد
متـ . تراورس مغزگوشه

 

ریل‌بند مغزمیان                                      boxed-heart tie,
 rifle tie 1, target tie 1
[ریلی] ریل‌بندی که تماماً از مغز چوب باشد و مغز آن در مرکز یا در نزدیک به مرکز آن قرار داشته باشد
متـ . تراورس مغزمیان

 

ریل‌بند  میان‌درزی                                  intermediate tie
[ریلی] ریل‌بندی که دقیقاً در زیر دو سر ریل در درز معلق قرار می‌گیرد
متـ . تراورس میان‌درزی

 

ریل‌بند  نیم‌گِرد                              pole tie, round tie,
 slabbed tie, half-round tie,
 half-moon tie, rifle tie 2, target tie 2
[ریلی] ریل‌بندی چوبی که دو طرف آن گرد است و از درختی که از مقطع آن بیش از یک ریل‌بند به دست نمی‌آید، ساخته شده است
متـ . تراورس نیم‌گِرد

 

ریل‌بند ویژه                                                           cull tie 
[ریلی] ریل‌بندی که با استانداردهای رایج تولید تطابق ندارد و برای مصارف خاص تولید می‌شود
متـ . تراورس ویژه

 

ریل  بی‌تاج                                                  head free rail
[ریلی] ریل پایه‌تخت‍ی ـ که تاج آن دارای شیب ملایم روبه‌داخل، به ‌‌سمت جان ریل است

 

ریل  پایه‌تخت          flat bottomed rail, Vignoles rail,
 tee rail, T-rail
[ریلی] ریل معمول در خطوط راه‌آهن که دارای تاج ریل و جان ریل و پایة ریل است
ریل  تبدیل                 compromise rail  transition rail,
[ریلی] نوعی ریل نوردشده با سطح مقطعهای متفاوت در دو سر آن که برای اتصال دو ریلِ دارای مقاطع متفاوت به کار می‌رود

 

ریل تخت‌شده                                               flattened rail
[ریلی] ریلی که انحنای تاجِ بخشی از آن، به‌جز درزها، از بین رفته است

 

ریل نعلی                                                               U-rail   
[ریلی] نوعی ریل آهنی به شکل نعل

 

ز

 


زانیشلیا                                                        Zannichellia
[گیاهی] سرده‌ای از زانیشلیائیان آبزی غوطه‌ور علفی چندساله با یک گونه و پراکنش جهانی که حاشیة برگهای آن کامل و گل‌آذین‌ آن معمولاً دارای دو گل با دُمگل کوتاه و کلالة نامتقارن قیف‌شکل است
متـ . یال ‌اسبی

 

زانیشلیائیان                                         Zannichelliaceae
[گیاهی] تیره‌ای از قاشق‌‌واش‌سانان آبزی‌ غوطه‌ور چندساله با چهار سرده و شش گونه که در آبهای شور یا شیرین می‌رویند و در سرتاسر جهان پراکنده‌اند؛ زمین‌ساقة این گیاهان خزنده بلند و باریک و برگهای آنها باریک و خطی و متقابل و فراهم یا متناوب با غلاف قاعده‌ای است؛ گلهای تک‌جنسی و کوچک‌شان به‌ صورت منفرد در کنار برگ یا در سنبله‌های کوچک قرار دارد
متـ . یال‌اسبیان

 

زایش  خودبه‌خودی  ?  نازیست‌زایی

 

زبانة  گدازه                                                            lava toe
[زمین] یکی از زائده‌های کوچک و گِرد در جلوی جریان گدازة ریسمانیِ (pahoehoe lava) درحال‌حرکت

 

زِبرکُلَش                                                                 stover  
[زراعت] کُلَش گیاهانی مانند ذرت که ساقه‌ای نسبتاً ضخیم دارند

 

زخمه‌ای  ?  اجرای زخمه‌ای

 

زخمه‌ای دست‌ چپ                        left-hand pizzicato
[موسیقی ] نوعی اجرای زخمه‌ای که با یکی از انگشتان دست چپ نواخته می‌شود

 

زخمه‌ای شلاقی Bart?k pizzicato         snap pizzicato,
[موسیقی] نوعی اجرای زخمه‌ای که در آن زه با شدت به طرف بالا کشیده می‌شود و در بازگشت به دستة ساز برخورد می‌کند

 

زخمه‌ای ناخنی                            finger nail pizzicato
[موسیقی] نوعی اجرای زخمه‌ای که در آن از ناخن استفاده می‌شود

 

زرآوند                                                            Aristolochia
[گیاهی] سرده‌ای علفی با حدود 400 گونه با ساقة به‌‌ندرت بالاروندة چوبی، بومی مناطق گرمسیری و نیمه‌گرمسیری و معتدل برّ قدیم و استرالیا؛ برگهای آنها متناوب و کامل و دمبرگ‌دار با قاعدة پهنک قلب‌شکل است؛ میوة آنها پوشینة شکوفاست که با شش شکاف باز می‌شود

 

زرشک                                                                  Berberis
[گیاهی] سرده‌ای از زرشکیان درختچه‌ای خزان‌دار یا همیشه‌سبز با حدود 500 گونه که اغلب آنها بومی نواحی معتدل شمالی به‌ویژه آسیا هستند؛ چوب گیاهان این سرده زرد و گلهای شش‌گلبرگی آنها نیز زرد است و معمولاً خارهایی سه‌شاخه در قاعدة د‌مبرگها دارند؛ میوة آنها ستة قرمز یا زرد یا آبی یا ارغوانی یا سیاه با یک یا چند دانه است؛ از گونه‌های این سرده برای تولید شهد و تهیة رنگ زرد استفاده می‌شود
زمان  برآوردی خروج
 estimated time of departure, ETD
[دریایی] زمان تخمینی برای خروج یک کشتی یا هواپیما یا هر وسیلة نقلیه از محلی خاص

 

زمان  برآوردی ورود
 estimated time of arrival, ETA
[دریایی] زمان تخمینی رسیدن کشتی یا هواپیما یا هر وسیلة نقلیة دیگر به مقصدی خاص

 

زمان‌پروازسنج                                     time-of-flight 1
[? پروتگان‌شناسی] نوعی طیف‌سنجِ جِرمی خاص که یونها را بر اساس نسبت جرم به بارشان (m/z) تفکیک می‌کند

 

زمان‌پروازسنجی                        time-of-flight 2, TOF
[? پروتگان‌شناسی] اندازه‌گیری زمان حرکت یک شیء یا ذره در مسیری از یک محیط با استفاده از زمان‌پروازسنج

 

زمان‌پروازسنجی  یونش  الکتروافشانه‌ای
 electrospray ionisation time-of-
 flight, ESI-TOF
[? پروتگان‌شناسی] روش حاصل از تلفیق روشِ یونش الکتروافشانه‌ای مولکولهای هدف از یک سو و دقت آشکارسازی روش زمان‌پروازسنجی از دیگر سو برای تعیین دقیق طیفهای قطعه‌یون و اجرام آنها

 

زمان  پیاده‌سوار                         passenger service time
[درون‌شهری] زمان لازم برای سوار شدن به وسیلة نقلیة عمومی و پیاده شدن از آن بر حسب تعداد مسافر در ثانیه

 

زمان خروج                                        check-out time
[ گردشگری] آخرین مهلت تخلیة اتاق و تصفیة حساب در روز خروج مهمانان از مهمانخانه

 

زمان سبز                                                         green time
[درون‌شهری] مدت‌زمانی که چراغ راهنمایی برای یک حرکت خاص در تقاطع به رنگ سبز است

 

زمان سبز مؤثر                                effective green time
[درون‌شهری] مدت‌زمانی که چراغ راهنمایی برای یک حرکت خاص به رنگ سبز یا زرد است، منهای زمان‍های هدر‌رفتة آغازین و پایانی

 

زمان سفر                                                      voyage time
[دریایی] مدت‌زمان انجام یک سفر دریایی بین بنادر مشخص

 

زمان قرمز                                                             red time
[درون‌شهری] مدت‌زمانی که چراغ راهنمایی برای یک حرکت خاص در تقاطع به رنگ قرمز است

 

زمان قرمز مؤثر                                    effective red time
[درون‌شهری] مدت‌زمانی که چراغ راهنمایی برای یک حرکت خاص یا جمعی از حرکات به رنگ قرمز است که اندازة آن برابر با مدت چرخه منهای زمان سبز مؤثر است

 

زمان ورود                                            check-in time
[ گردشگری] مدت‌زمانی که مسافر در طی آن باید آمادگی خود را برای استفاده از مزایای خدمات گردشگریِ ازپیش‌ذخیره‌شده اعلام کند

 

زمان  هدررفتة  آغازین                         start-up lost time
[درون‌شهری] مدت‌زمان لازم برای شروع حرکت خودروهای ابتدای صف تقاطع چراغ‌دار

 

زمان  هدررفتة  تخلیه                        clearance lost time
[درون‌شهری] مدت‌زمان بین مراحل چراغ راهنمایی که در طی آن هیچ حرکتی در تقاطع صورت نمی‌گیرد
زمین  پَس‌چَر                                           stubble pasture
[زراعت] مزرعه‌ای که محصول دانه‌ای آن برداشت شده است و کُلَش آن برای چَرای دام مورد استفاده قرار می‌گیرد

 

زمین‌ساخت‌ فیزیک                                   tectonophysics
[ژئوفیزیک] شاخه‌ای از ژئوفیزیک که در آن نیروهای به‌وجودآورندة جنبشها و دگرشکلیهای پوستة زمین بررسی می‌شود

 

زمین‌ساخت‌کره                                           tectonosphere
[ژئوفیزیک] زون (zone) یا لایه‌ای از زمین در بالای تراز تعادل هم‌ایستایی که خاستگاه جنبشهای زمین‌ساختی است

 

زمین‌ساخت‌مغناطیس                         tectonomagnetism
[ژئوفیزیک] مطالعة بی‌هنـجاری‍‍های مغناطیسی ناشی از تنشهای زمین‌ساختی

 

زمینسان                                                               telluroid
[ژئوفیزیک] سطحی که پتانسیل بهنجار هر نقطة آن برابر با پتانسیل واقعی نقطة نظیرش بر روی سطح زمین است

 

زمین  شخم‌خورده                                            broken flat
[زراعت] زمینی که سراسر آن را شخم زده باشند

 

زمین  کُلَش‌دار                                          stubble ground
[زراعت] زمینی که محصول علوفه‌ای یا دانة آن برداشت شده است

 

زمین‌گردشگری                                               geotourism
[گردشگری] گردشگری در مناطق طبیعی به‌ویژه بازدید از پدیده‌های زمین‌شناختی و چشم‌اندازها

 

زمین‌نما                                                       ground board
[هوایی] سطح تخت قابل نصب در آزمونگاه تونل باد برای شبیه‌سازی سطح زمین

 

زمین‌یخ                                                            ground ice
[جَوّ] توده‌ای از یخ شفاف در درون زمین یخ‌زده
متـ . یخ زیرخاک                                            subsoil ice
       سنگ‌یخ                                                  stone ice
      یخ زیرزمین                                  subterranean ice,
             underground ice

 

زنبورک                                          jew’s harp, gewgaw,
 jew’s trump, jaw’s harp, trump
[موسیقی] ساز فلزی یا چوبی با بدنه‌ای نعل‌شکل و زبانه‌ای که یک سر آن به وسط انحنای ساز وصل می‌شود

 

زنجبیل                                                                 Zingiber
[گیاهی] سرده‌ای از زنجبیلیان علفی ایستادة چندساله با حدود 70 گونه، بومی آسیای جنوب شرقی با ساقة باریک و نی‌مانند و برگهای سرنیزه‌ای سـبز براق که از زمین‌ساقه‌ای غده‌ای می‌رویند؛ گلهای آنها سبز مایل به زرد با لبه‌ای ارغوانی و لکه‌های کرم‌رنـگ و گل‌آذین مخروطی و کوچک و سنبله‌ای متراکم است که در تابستان از زمین ‌ساقه بیرون می‌زند

 

زنجبیلیان                                                   Zingiberaceae
[گیاهی] تیره‌ای از زنجـبیل‌سانان علفی با حدود 45 سرده و 700 گونه که در نواحی گرمسیری افریقا و آسیا و امریکا می‌رویند و در آسیای جنوب شرقی بیشترین تنوع را دارند؛ در قاعدة برگهای دوردیفة این گیاهان غلافی وجود دارد که از هم‌پوشانی آنها ساقه‌ای کاذب ایجاد می‌شود؛ گلهای نرمادة آنها در گل‌آذین گرزنی محدود قرار گرفته و گلپوش آنها از دو حلقه تشکیل شده است

 

زنجیرة انفجار                                            explosive train
[نظامی] مجموعة عناصر لازم برای انفجار خرج اصلی از آغاز تا انجام
زنجیرة سرمایش                                                cold chain
[فنّاوری غذا] مجموعه امکاناتِ ویژة سرد و منجمدکردن مواد غذایی برای حمل‌ونقل و نگهداری

 

زنده‌گور                                                vivisepulture
[باستان‌شناسی] محل زنده‌به‌گور کردن یک یا چند نفر

 

زنگ                                                                           rust
[? خوردگی] محصول خوردگی که در نتیجة فرایند برق‌شیمیایی در مجاورت آب و اکسیژن پدید می‌آید

 

زنگ‌زدایی                                 rust removal, derusting
[? خوردگی] زدودن زنگ و پوسته از سطح فلز با روشهای فیزیکی و شیمیایی

 

زنگ‌زدایی  برق‌کافتی                    electrolytic derusting
[? خوردگی] فرایند زدودن زنگ فلزات که در آن فلز یا آلیاژ زنگ‌زده را در یک حمام برق‌کافتی قلیایی در جای آند قرار می‌دهند و به تناوب جریان را معکوس می‌کنند

 

زنگ‌زدگی                                                              rusting 
[? خوردگی] خوردگی آهن یا آلیاژهای آن که محصول قهوه‌ای مایل به قرمز دارد

 

زنگ‌زدگی  بازگشتی                                           rust-back,
 rerusting
[? خوردگی] زنگ‌زدگی دوبارة سطح فلزی که به‌تازگی تمیز شده‌ است هنگامی که در معرض نم یا رطوبت بالا یا مواد آلوده‌کننده یا محیط خورنده قرار گیرد

 

زنگ‌زدگی خراشی                                     scratch rusting
[? خوردگی] زنگ‌زدگی در امتداد خط خراش بر روی سطح رنگ‌شده که تا سطح فلز ادامه پیدا می‌کند

 

زنگ‌زدگی زودرس                                         early rusting
[? خوردگی] تشکیل زودهنگام زنگ بعد از رنگ‌آمیزی و خشک شدن سطح رنگ به ‌دلیل نازکی پوشش و پایین بودن دمای زیرلایه و رطوبت زیاد

 

زنگ‌زدگی زیرپوششی                                    face rusting
[? خوردگی] زنگ‌زدگی سطح فلزی که با لایة محافظتی نامناسب پوشانده شده است

 

زنگ‌زدگی سرسوزنی                               pinpoint rusting
[? خوردگی] نوعی زنگ‌زدگی نقطه‌نقطه در محلهایی که پوشش و ضخامت و قدرت محفاظت‌کنندگی کافی وجود ندارد

 

زنگ‌زدگی فوری                                            flash rusting
[? خوردگی] ایجادشدن فیلم (film) بسیار نازکی از زنگ در بازة زمانی بسیار کوتاه، از چند دقیقه تا چند ساعت، بر سطح فلز در محیط مرطوب

 

زنگ‌زدگی  فولاد  پوشش‌دار
 rusting failure of coated steel
[? خوردگی] نوعی زنگ‌زدگی که به چهار طریق روی می‌دهد، یکی به صورت نقطه‌ای در ناحیة آسیب‌دیده، دیگری در نواحی بسیار کوچک در محل پرچ، سومی در زنگ‌گره‌هایی که به زیر پوشش راه می‌یابند و دست آخر زنگ ‌زدن زیر پوشش

 

زنگ‌زدگی نوک‌ناخنی                             nailhead rusting
[? خوردگی] زنگ‌زدگی چدن و فولاد که پس از پوشش‌دهی از سطح به بیرون نفوذ می‌کند و باعث لکه‌دار شدن قطعه می‌شود

 

زنگ‌مقاوم                                                    rust-resistant
[? خوردگی] ویژگی ماده‌ای که در برابر زنگ‌زدگی مقاوم شده است
زهپاد ?  وسیلة زمینی هدایت‌پذیر از دور

 

زهکشی بسته                                          closed drainage
[جَوّ] نوعی زهکشی سطحی‌ که مانند زهکشی یک حوضة داخلی به سوی بخش مرکزی است و راهی به اقیانوس ندارد
متـ . زهکشی درونی                              internal drainage
        پهنة زهکشی بسته                 closed-drainage area
        زهکشی کور                                   blind drainage
        زهکشی درون‌کور                interior blind drainage

 

زهکشی درون‌کور  ?  زهکشی بسته

 

زهکشی درونی  ?  زهکشی بسته

 

زهکشی کور  ?  زهکشی بسته

 

زی‌تبدیل                                                    bioconversion
[محیط‌زیست] تبدیل پسماندهای آلی به منبع انرژی به کمک میکروبها در طی فرایندهای زیستی

 

زیتون                                                                    Olea     
[گیاهی] سرده‌ای از زیتونیان که شامل درختان و درختچه‌های زیتون است

 

زیتونیان                                                               Oleaceae
[گیاهی] تیره‌ای از نعناسانان درختی یا درختچه‌ای یا بالارونده که شامل زیتون و خویشاوندان آن می‌شود و حدود 24 سرده و 900 گونه دارد که آرایش برگهای آنها ساده یا مرکب شانه‌ای با آرایشی اغلب متقابل یا چرخه‌ای و کاسه و جام آنها معمولاً چهارقطعه‌ای است

 

زی‌تهویه                                                           bioventing
[محیط‌زیست] فرایند هوادهی خاک در ناحیة اشباع‌نشده با کارگذاشتن مجاری تهویه برای برانگیختن فعالیت زیستی درجا (in-situ) و بهینه‌سازی تجزیة زیستی ترکیبات آلی

 

زی‌جذبش                                                       biosorption
[محیط‌زیست] یکی از روشهای تثبیت و تماس که در آن آلاینده‌های آلی موجود در فاضلاب جذب لجن فعال موجود در مخزن تماس می‌شوند و در طول مرحلة بازهوادهی به مصرف باکتریها می‌رسند

 

زیراُشکوب                                                      understorey
[زراعت] گیاهی که در سایة گیاهان بلند رشد می‌کند

 

زیربُره                                                                   undercut
[متالورژی] شیاری در ریشه یا گوشة جوش که پرنشده باقی مانده است

 

زیرپروتگان                                          sub-proteome
[? پروتگان‌شناسی] هر زیرمجموعه‌ای از پروتئینها که نمایشگر جزئی از کل پروتگان است

 

زیرپناه                                                         bunker 
[نظامی] پناهگاهی مستحکم در زیر زمین برای حفاظت از سربازان و تجهیزات و سلاح

 

زیرتابوتی                                                                     bier
[باستان‌شناسی] زنبه‌ای که پیش از خاک‌سپاری یا آتش‌سپاری، تابوت یا جسد را گاهی همراه با گور‌نهاده‌ها بر روی آن قرار می‌دادند

 

زیرجوش                                                       backing pass
[متالورژی] گذر اولیة جوش برای ایجاد سطحی مناسب برای نشاندن جوش اصلی بر روی آن

 

زیررویه                                                            undertread
[تایر ] بخشی از آمیزة لاستیکی که بین کف شیارهای آج و بالای لایه‌های تسمه قرار می‌گیرد
زیرزمینی                                                            hypogeal
[زراعت] ویژگی گیاهی که در هنگام جوانه زدن بذر لپه‌های آن در زیر سطح خاک باقی می‌ماند

 

زیرساخت  اطلاعاتی           information infrastructure,
 infostructure
[ کتابداری] مبانی مشترک و ضابطه‌مند و تکامل‌یابنده‌ای که از ایجاد و استفاده و انتقال و ذخیره‌سازی و حفظ اطلاعات پشتیبانی می‌کند

 

زیرساخت رویه                                subtread, tread base
[تایر] یکی از دو لایة رویه که به مَنجید نزدیک‌تر و آمیزة آن نرم‌تر از آمیزة روساخت رویه است

 

زیرشانه                                                                 buttress
[تایر] بخش پایین شانه که ناحیة شانه را تقویت می‌کند

 

زیر‌همسانه                                                   subclone
[ژن‌شناسی] قطعة کوچکی از دِنا که با استفاده از زی‌مایه‌های ویژه‌بُر (restriction enzyme) از یک قطعة همسانه‌سازی‌شدة بزرگتر جدا می‌شود و خود در یک حامل (vector) همسانه‌سازی می‌شود

 

زیر‌همسانه‌سازی                          subcloning, recloning
[ژن‌شناسی] روشی برای خردکردن قطعات بزرگ دِنای همسانه‌سازی‌شده به قطعات کوچکتر از 5 کیلوباز

 

زیست‌باران             biolistics, particle gun technique,
 particle acceleration technique
[ژن‌شناسی ] نوعی روش انتقال ژن که در آن ذرات تنگستن یا طلای پوشیده با دِنا به سمت یاخته‌ها یا بافتها یا اندامهای هدف پرتاب می‌شود
متـ . ذره‌باران                            particle bombardment,
 microprojectile bombardment

 

زیست‌تراشة  پروتئین ?  تراشة پروتئین

 

زیست‌جُرم                                                          biocrime
[نظامی] جرمی که در ارتکاب آن از مواد زیستی از قبیل مواد شیمیایی و سمی و بیماری‌زا و نیز مواد ژن‌شناختی و بافتها و اندامگانهای دستکاری‌شده استفاده می‌شود

 

زیست‌داده‌ورزی                                   bioinformatics
[? پروتگان‌شناسی] دانشی که در آن زیست‌شناسی و رایانه و فنّاوری اطلاعات در هم می‌آمیزند

 

زیست‌زایی                                                biogenesis
[ژن‌شناسی] به‌ وجود آمدن موجودات زنده از دیگر موجودات زنده

 

زیست‌فنّاوری biotechnol      biotechnology, biotech,
[ژن‌شناسی] دست‌ورزی (manipulation) و استفاده از ریزاندامگانها در تولید محصولات مورد نیاز انسان

 

زیست‌فنّاوری آبی                         blue biotechnology
[ژن‌شناسی] استفاده از روشهای زیست‌فنّاوری در مطالعة آبزیان

 

زیست‌فنّاوری  پزشکی ?  زیست‌فنّاوری قرمز

 

زیست‌فنّاوری زیست‌محیطی
 environmental biotechnology
[ژن‌شناسی] استفاده از روشهای زیست‌فنّاوری در حفظ و مراقبت از محیط زیست

 

زیست‌فنّاوری  سبز                     green biotechnology
[ژن‌شناسی] استفاده از روشهای دست‌ورزی (manipulation) ژنی و زیست‌فنّاوری در کشاورزی
متـ . زیست‌فنّاوری کشاورزی       agricultural biotechnology
زیست‌فنّاوری  سفید                       white biotechnology
[ژن‌شناسی] شاخه‌ای از زیست‌فنّاوری که در آن از عوامل زیستی مانند میکربها و یاخته‌ها برای تولید صنعتی فراورده‌های زیست ‌شیمیایی مانند زی‌مایه استفاده می‌شود
متـ . زیست‌فنّاوری صنعتی           industrial biotechnology

 

زیست‌فنّاوری صنعتی ?  زیست‌فنّاوری سفید

 

زیست‌فنّاوری قرمز                         red biotechnology
[ژن‌شناسی] کاربرد زیست فنّاوری در زمینه‌هایی مانند پزشکی و داروسازی برای درمان بیماریها و تولید انواع پادزیستها
متـ . زیست ‌فنّاوری پزشکی 
           medical biotechnology

 

زیست‌فنّاوری کشاورزی ?  زیست ‌فنّاوری سبز

 

زیست‌مایه                                                             libido   
[روان‌شناسی] در نظریة روان‌کاوی، کارمایة روانیِ (psychic energy) غریزة زندگی، به‌ویژه کارمایة غریزة جنسی
متـ . لیبیدو

 

زیست‌نانو‌فنّاوری                          bionanotechnology
[ژن‌شناسی] شاخه‌ای از نانوفنّاوری که با به‌کارگیری روشهای شیمیایی و زیست‌شیمیایی و زیست‌شناسی مولکولی به شناسایی مؤلفه‌ها و فرایندهایی می‌پردازد که در ساخت مواد و افزاره‌های خودسامان (self-assembling) کاربرد دارد

 

زیگان‌شناسی                                                 biomics
[ژن‌شناسی] مطالعة کل‌نگرانة داده‌های زیستی

 

زی‌مایة  پروتئین‌کاف                         proteolytic enzyme
[ تغذیه] آنزیمی که با شکستن پیوندهای پپتیدی، پروتئینها را به اجزای کوچکتر تجزیه می‌کند
متـ . آنزیم پروتئین‌کاف

 

زی‌مایة تاب‌یار                                   folding enzyme
[? پروتگان‌شناسی ] هر یک از مجموعه‌پروتئینها یا عمدتاً زی‌مایه‌هایی که به مراحل بالقوه‌ کُند فرایند پروتئین‌تابی شتاب می‌دهند

 

زی‌مایة  ویژه‌بُر ? درون‌‌نوکلئاز ویژه‌بُر

 

زینچة پله‌ای                                    stepped-up tie plate
[ریلی] زینچة ریل‌بندی که در زیر ریل حرکتی و ریل نگهبان قرار می‌گیرد تا سطح ریل نگهبان را در ترازی بالاتر از ریل حرکتی قرار ‌دهد

 

زینچة تبدیل                                            transition plate
[ریلی] زینچة ریل‌بندی که برای گذار تدریجی از زینچة تخت به زینچة شیب‌دار و بالعکس در بین آنها قرار می‌گیرد

 

زینچة تخت                                 flat plate, flat tie plate
[ریلی] زینچة ریل‌بندی که در نشیمنگاه ریل ضخامت ثابت دارد

 

زینچة دوتکه                                                twin tie plate
[ریلی] زینچه‌‌ای متشکل از دو بخش که با جفت شدن آنها عرض معادل یک زینچة تخت به دست می‌آید و از آن در جایی که ریلهای مجاور بسیار به هم نزدیک می‌شوند، به‌ویژه در دوراهه‌ها، استفاده می‌شود

 

زینچة  شیب‌دار                                       canted tie plate,
 canted plate
[ریلی] زینچه‌ای با سطح شیب‌دار 1 به 20 که برای استقرار زاویه‌دار ریل به ‌سمت میان‌تار آن (centre of the track) به کار می‌رود

 

زینچة یک‌سرخم                                turned-up tie plate
[ریلی ] زینچة فلزی ریل‌بند که یک سر آن با عملیات چکش‌کاری خم شده است

 

منبع/ پایگاه اطلاع رسانی دولت 19/7/90

 جهت مراجعه به پست مربوط به واژه های بعدی روی لینک زیر کلیک فرمایید

http://just1.persianblog.ir/post/825/

 

 

عباس  محمدزاده
دارنده دانشنامه حقوق قضایی، کارشناس حقوق بانکی (ریالی- ارزی)، مهارتهای بانکداری داخلی و بین‌الملل، مهارت‌ در داوری‌ تجاری‌ داخلی و بین‌الملل، عضو داوران ‌ موسسه‌ داوری ‌غیاث‌حق، تجارب مشاوره در امور تجاری و‌ بازرگانی، کارشناس رسمی دادگستری
نویسندگان وبلاگ:
مطالب اخیر:
کدهای اضافی کاربر :




کدهای موسیقی بلاگ قالب فا